{"id":224,"date":"2020-09-03T15:36:43","date_gmt":"2020-09-03T12:36:43","guid":{"rendered":"http:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/chapter\/__unknown__-91\/"},"modified":"2020-09-03T15:36:43","modified_gmt":"2020-09-03T12:36:43","slug":"__unknown__-91","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/chapter\/__unknown__-91\/","title":{"raw":"9.1 Medya se\u00e7iminde kullan\u0131lan modeller","rendered":"9.1 Medya se\u00e7iminde kullan\u0131lan modeller"},"content":{"raw":"\n

\"OEBPS\/images\/image0117.png\"<\/p>\n\n

9.1.1 Alanyaz\u0131n bize ne s\u00f6yl\u00fcyor<\/h2>\n

Konunun \u00f6nemiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011fretim ortamlar\u0131nda do\u011fru teknolojinin veya medya t\u00fcr\u00fcn\u00fcn nas\u0131l se\u00e7ilece\u011fine ili\u015fkin olduk\u00e7a az \u00e7al\u0131\u015fma oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. 1970\u2019ler ve 1980\u2019lerde bu konuda \u00e7ok da faydal\u0131 olmayan bir seri \u00e7al\u0131\u015fma olduysa da o tarihten beri yap\u0131lan \u00e7ok az \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131r (Baytak, tarihsiz). Koumi\u2019ye (1994) g\u00f6re:<\/span><\/p>\n\n

belirli bir konu, \u00f6\u011frenme hedefleri ve hedef kitleye en uygun medya t\u00fcr\u00fcn\u00fcn se\u00e7imi i\u00e7in yeterli ve kullan\u0131labilir bir kuram bulunmamaktad\u0131r.\u2026 en yayg\u0131n uygulama ise herhangi bir model kullanmamakt\u0131r. Nitekim, medya se\u00e7iminin pedagojik kayg\u0131lardan ziyade daha uygulamaya d\u00f6n\u00fck ekonomik, be\u015feri ve politik etkenler taraf\u0131ndan kontrol ediliyor olmas\u0131na \u015fa\u015fmamak gerekir (s. 56).<\/em><\/blockquote>\n

Mackenzie (2002) de benzer bir duruma dikkati \u00e7ekmektedir:<\/span><\/p>\n\n

\u00dclkenin farkl\u0131 b\u00f6lgelerindeki \u00f6\u011fretmenlerle teknolojinin mevcut durumuna dair yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbetlerde, durum ne olursa olsun \u00f6\u011fretmenleri en \u00e7ok etkileyen fakt\u00f6r\u00fcn teknolojiye eri\u015fimleri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir \u00f6\u011fretmenin s\u0131n\u0131f\u0131nda televizyon-bilgisayar seti kuruluysa, s\u0131n\u0131fta onu kullanmaktad\u0131r. Di\u011fer taraftan tam donan\u0131ml\u0131 bir laboratuvarda eri\u015fimine ve kullan\u0131m\u0131na haz\u0131r bir LCD projeksiyon cihaz\u0131 varsa \u00f6\u011fretmenin o teknolojiyi kullanma e\u011filimi daha fazla olmaktad\u0131r. \u00d6\u011fretmenler her zaman kendilerine sunulan\u0131n en iyisini en iyi \u015fekilde kullanm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u015fte bizim \u00fcst\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gereken de budur<\/em>.<\/i><\/span><\/span><\/blockquote>\n

Mackenzie (2002), teknoloji se\u00e7imini Howard Gardner\u2019\u0131n \u00e7oklu zek\u00e2 kuram\u0131 (Gardner, 1983, 2006) etraf\u0131nda \u015fekillendirmemizi ve a\u015fa\u011f\u0131daki karar s\u0131ralamas\u0131n\u0131 izlememizi \u00f6nermektedir:<\/span><\/p>\n\n

\u00f6\u011frenci \u2192 \u00f6\u011fretim hedefi \u2192 zek\u00e2lar \u2192 medya se\u00e7imi.<\/em><\/blockquote>\n

Mackenzie, sonras\u0131nda Gardner\u2019\u0131n her bir zek\u00e2 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fimini desteklemek \u00fczere farkl\u0131 bir medya t\u00fcr\u00fc se\u00e7ilmesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir. Gardner\u2019\u0131n \u00e7oklu zek\u00e2 kuram\u0131, yayg\u0131n \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f, uyarlanm\u0131\u015f ve kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mackenzie\u2019nin teknoloji veya medya se\u00e7imini zek\u00e2 t\u00fcrlerine g\u00f6re s\u0131n\u0131flamay\u0131 \u00f6nermesi sezgisel olarak anlaml\u0131 gelse de, Gardner\u2019\u0131n kuram\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretim ortamlar\u0131nda kullanan \u00f6\u011fretmenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Medya ve teknoloji se\u00e7imine dair son d\u00f6nemde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n incelenmesi sonucunda, medya ve teknolojide son 20 y\u0131lda ya\u015fanan h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fime ra\u011fmen benim \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm ACTIONS modelinin (Bates, 1995) h\u00e2len uygulanan en \u00f6nemli modellerden biri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7inde, model \u00fczerinde de\u011fi\u015fiklikler ve eklemeler de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u00f6rne\u011fin bk. Baytak, tarihsiz; Lambert and Williams, 1999; Koumi, 2006). Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, ben de uzaktan e\u011fitim i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f olan ACTIONS modelini de\u011fi\u015ftirip, hem uzaktan e\u011fitim hem de y\u00fcz y\u00fcze e\u011fitimde medya kullan\u0131m\u0131n\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde SECTIONS modeli h\u00e2line getirmi\u015f bulunmaktay\u0131m (Bates & Poole, 2003).<\/span><\/p>\n

Patsula (2002), Bates modellerinde yer alan \u00f6l\u00e7\u00fctlerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren, ancak uluslararas\u0131 perspektifi de dikkate alan ve sosyo-politik uygunluk, k\u00fclt\u00fcr dostu olma ve a\u00e7\u0131kl\u0131k\/esneklik gibi \u00f6l\u00e7\u00fctlerle zenginle\u015ftirilmi\u015f CASCOIME modelini geli\u015ftirmi\u015ftir. Zaied (2007) ise \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131, BT uzmanlar\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin medya se\u00e7iminde hangi \u00f6l\u00e7\u00fctleri \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc test eden bir deneysel \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve yedi \u00f6l\u00e7\u00fct belirlemi\u015ftir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin d\u00f6rt tanesi, Bates\u2019in \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle e\u015fle\u015fmi\u015f veya bu \u00f6l\u00e7\u00fctlere benzerdir. Di\u011fer \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fct ise \u00f6\u011frenci memnuniyeti, \u00f6\u011frencinin \u00f6z-motivasyonu ve mesleki geli\u015fimdir. Ancak daha \u00e7ok ba\u015far\u0131 ko\u015fulu olarak nitelendirilebilecek bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin medya se\u00e7imine ili\u015fkin karar vermeden \u00f6nce tan\u0131mlanabilmesi pek de kolay de\u011fildir.<\/span><\/p>\n

Koumi (2006) ve Mayer (2009) medya se\u00e7imi i\u00e7in bir model olu\u015fturmaya en \u00e7ok yakla\u015fan iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. Mayer \u00e7ok kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma sonucunda \u00e7oklu ortam tasar\u0131m\u0131na ili\u015fkin oniki ilke geli\u015ftirmi\u015f ve \u00e7oklu ortamla \u00f6\u011frenmenin bili\u015fsel kuram\u0131 ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. (Mayer'in teorisinin m\u00fckemmel bir uygulamas\u0131 i\u00e7in bkz. UBC Vikis\u00f6z\u00fc.) Koumi (2015) yak\u0131n zamanda xMOOC'lerin tasar\u0131m\u0131na rehberlik etmek i\u00e7in video ve bask\u0131n\u0131n en iyi kar\u0131\u015f\u0131m\u0131na ve kullan\u0131m\u0131na karar vermek i\u00e7in bir model geli\u015ftirdi.<\/span><\/p>\n

Hem Mayer\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 hem de Koumi\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, belirli \u00e7oklu ortam e\u011fitim materyallerinin tasarlanmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda mikro d\u00fczeyde olduk\u00e7a de\u011ferlidir. Mayer\u2019in \u00e7oklu ortamla \u00f6\u011frenmenin bili\u015fsel kuram\u0131, s\u00f6zc\u00fcklerin ve resimlerin en iyi nas\u0131l b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilece\u011fine ili\u015fkin \u00f6neriler getirmekte ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flama ya da bili\u015fsel y\u00fck fazlas\u0131n\u0131 \u00f6nleme gibi izlenmesi gereken kurallar\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Belirli bir \u00e7oklu ortam uygulamas\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na karar vermek i\u00e7inse, bize \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yol haritas\u0131 \u00f6nermektedir. Buna ra\u011fmen, kuram\u0131n makro d\u00fczeyde uygulanmas\u0131 olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Mayer\u2019in odak noktas\u0131 bili\u015fsel i\u015flem oldu\u011fu i\u00e7in farkl\u0131 medya t\u00fcrlerinin kendilerine \u00f6zg\u00fc pedagojik \u00f6zellikleriyle do\u011frudan ilgilenmemektedir. Ne Mayer ne de Koumi, medya se\u00e7iminde maliyet ve eri\u015fim gibi pedagojik olmayan hususlar\u0131 dikkate almam\u0131\u015ft\u0131r. Mayer ve Koumi\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, benim \u00f6nerime rakip olarak de\u011fil tamamlay\u0131c\u0131 olarak de\u011ferlendirilmelidir. Ben, ilk olarak hangi medya t\u00fcr\u00fc veya t\u00fcrlerinin kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Bundan sonra Mayer\u2019in kuram\u0131 da uygulaman\u0131n tasar\u0131m\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine rehberlik edecektir. Mayer\u2019in oniki ilkesine bu tema ve Tema 5 ve ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde ayr\u0131ca de\u011finece\u011fim.<\/span><\/p>\n

Tema 7, B\u00f6l\u00fcm 4'te tart\u0131\u015f\u0131lan Puentedura\u2019n\u0131n SAMR modeli (2014), belirli bir ortam\u0131n se\u00e7imini de\u011ferlendirmek i\u00e7in de\u011ferlidir, ancak \u00f6zellikle se\u00e7imin \u00f6\u011frenmeyi art\u0131rmas\u0131 veya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece pedagojik konulara odaklanmaktad\u0131r. Bu, medya se\u00e7imi i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kriter olmas\u0131na ra\u011fmen SAMR modeli, medya se\u00e7iminde maliyet veya kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 gibi di\u011fer \u00f6nemli fakt\u00f6rleri dikkate almaz.<\/span><\/span><\/p>\n

Medya se\u00e7imiyle ilgili olarak \u00e7ok say\u0131da model olmamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. 1970\u2019ler ve 1980\u2019lerde geli\u015ftirilen modeller medya se\u00e7imine olduk\u00e7a indirgemeci ve davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergilemi\u015flerdir, sonu\u00e7 olarak \u00f6\u011fretimin ger\u00e7ekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda pratikte ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn olmayan sayfalar dolusu karar a\u011fa\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; yine de bu modeller farkl\u0131 medya unsurlar\u0131n\u0131n benzersiz \u00f6zelliklerini tan\u0131m\u0131yordu. Daha da \u00f6nemlisi, teknoloji h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fime tabidir, \u00f6\u011fretime uygun pedagojik yakla\u015f\u0131mlar hakk\u0131nda birbiriyle \u00e7eli\u015fen g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r ve \u00f6\u011frenme ba\u011flam\u0131 olduk\u00e7a de\u011fi\u015fkendir. Dolay\u0131s\u0131yla yayg\u0131n \u015fekilde uygulanabilecek, ara\u015ft\u0131rma ve deneyime dayal\u0131 pratik ve y\u00f6netilebilir bir model bulmak da g\u00fc\u00e7le\u015fmektedir.<\/span><\/p>\n\n

<\/a>9.1.2 Neden bir modele ihtiyac\u0131m\u0131z var<\/h2>\n

Yukar\u0131da bahsetti\u011fim g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe ra\u011fmen her \u00f6\u011fretmen ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6\u011frenciler de bu alanda birtak\u0131m kararlar almak durumundad\u0131r. Bu nedenle de teknoloji se\u00e7imi ve uygulamas\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zelliklere sahip bir model gereklidir:<\/span><\/p>\n\n