![\"OEBPS\/images\/image0164.png\"](\"http:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2020\/09\/image0164.png\")
<\/p>\n\u015eekil 12.11.1 De\u011ferlendirmek ve yenilik yapmak G\u00f6rsel: Hillar\u0131y Page-Bucci, 2002\n<\/p>\n\u015eekil 12.11.1 De\u011ferlendirmek ve yenilik yapmak G\u00f6rsel: Hillar\u0131y Page-Bucci, 2002\n
Dijital \u00e7a\u011fda kaliteli \u00f6\u011frenme ve \u00f6\u011fretme s\u00fcrecinin son \u2018temel\u2019 unsuru, de\u011ferlendirme ve iyile\u015ftirmedir. Yani ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve sonras\u0131nda nas\u0131l iyile\u015ftirilece\u011fi ( \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenmenin de\u011ferlendirilmesinde yer alan konular hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tart\u0131\u015fma i\u00e7in bkz. Gunawardena vd. 2000 <\/span>).<\/span><\/p>\n\n E\u011fer ders veriyorsan\u0131z, akademik olarak y\u00fckselmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6\u011fretim faaliyetinin ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlaman\u0131z gerekir. Her g\u00fcn \u00f6\u011fretimle ilgili yeni bir yakla\u015f\u0131mla veya yeni bir ara\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu ara\u00e7lar ve yakla\u015f\u0131mlar ufak deneyler yaparak sonu\u00e7lar\u0131n iyile\u015fip iyile\u015fmedi\u011fini g\u00f6rmemizi sa\u011fl\u0131yor; bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise yeni bir arac\u0131n veya ders tasar\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n etkisini de\u011ferlendirmek zorunda kal\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc profesyonel insanlar bunu yapar. Ama as\u0131l sebep \u015fu ki \u00f6\u011fretim golf oynamak gibidir m\u00fckemmeliyeti ama\u00e7lar\u0131z ama asla ba\u015faramay\u0131z. Her zaman daha iyiye gitmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve bunun en iyi y\u00f6ntemlerinden biri de ge\u00e7mi\u015fin sistematik bir analizini yapmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n\n 1. ad\u0131m\u2019da kaliteyi \u00e7ok k\u0131saca \u015f\u00f6yle tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131m:<\/span><\/p>\n\u00f6\u011frencilerin dijital \u00e7a\u011fda ihtiya\u00e7 duyacaklar\u0131 bilgi ve becerileri geli\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olacak \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemleri.<\/em><\/i><\/span><\/span>\n Bu kitab\u0131 okuduk\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi bu hedeflere ula\u015fabilmek i\u00e7in \u00e7o\u011fu dersi ve program\u0131 yeniden tasarlamak gerekecektir. Bu nedenle, yeniden tasarlanan bu derslerin 'eski' derslerden daha etkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek \u00f6nemlidir. Bu yeni dersleri de\u011ferlendirmenin bir yolu, eski derslerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin:<\/span><\/p>\n\n Say\u0131sal olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ilk iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fclmesinin olduk\u00e7a kolay oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. En az y\u00fczde 85'lik tamamlama oranlar\u0131n\u0131 hedeflememiz gerekir. Yani derse ba\u015flayan 100 \u00f6\u011frencinin 85\u2019inin d\u00f6nem sonundaki de\u011ferlendirmeyi ba\u015far\u0131yla ge\u00e7mesinden bahsediyorum. Ne yaz\u0131k ki bir\u00e7ok derste bu oran sa\u011flanamamaktad\u0131r; ancak e\u011fer iyi bir \u00f6\u011fretimden bahsediyorsak m\u00fcmk\u00fcn olan en fazla say\u0131da \u00f6\u011frenciyi belirlenen standartlar d\u00fczeyine \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmal\u0131y\u0131z.<\/span><\/p>\n \u0130kinci \u00f6l\u00e7\u00fct, notlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bir yandan ayn\u0131 (y\u00fcksek) standartlar\u0131 veya daha \u00fcst\u00fcn\u00fc sa\u011flarken, di\u011fer yandan da eski derste oldu\u011fu kadar \u00e7ok say\u0131da A\u2019lar ve B\u2019ler g\u00f6rmeyi beklemeliyiz.<\/span><\/p>\n Ancak, de\u011ferlendirmenin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in dijital \u00e7a\u011f\u0131n gerektirdiklerine cevap verecek bilgi ve becerilerin ders i\u00e7inde tan\u0131mlan\u0131p \u00f6\u011fretimin bu hedefe ula\u015fmada ne kadar etkin oldu\u011funu \u00f6l\u00e7mek gerekecektir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcm\u00fcz de \u015fu olacakt\u0131r:<\/span><\/p>\n\n Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc yerine getirmek daha g\u00fc\u00e7t\u00fcr \u00e7\u00fcnk\u00fc dersin ya da program\u0131n \u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu de\u011fi\u015fiklik kapsam\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ileti\u015fim becerilerinin yeni medya t\u00fcrleriyle de\u011ferlendirilmeye ba\u015flanmas\u0131 veya konu alan i\u00e7inde bilgiye eri\u015fim, de\u011ferlendirme, \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ve uygulama becerilerinin (bilgi y\u00f6netimi) de\u011ferlendirilmesi gerekebilir. Bunu yapabilmek i\u00e7in hangi \u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131n\u0131n daha \u00f6nemli oldu\u011funa ili\u015fkin nitel bir yarg\u0131lamaya ihtiya\u00e7 olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6\u011fretim program\u0131 komisyonunun hatta d\u0131\u015far\u0131dan bir akreditasyon biriminin onay\u0131 veya deste\u011fi gerekebilir.<\/span><\/p>\n Yeni bir tasar\u0131m ve yeni \u00f6\u011frenme \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131yla, bu standartlara hemen ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir; ancak iki ya da \u00fc\u00e7 sene i\u00e7inde beklenen hedefe ula\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n\n Bununla birlikte bu \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc kullanarak dersi de\u011ferlendirsek bile derste neyin \u00e7al\u0131\u015f\u0131p neyin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak bilemeyece\u011fiz. Bunun i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin \u00f6\u011frenme becerilerini etkilemi\u015f olabilecek fakt\u00f6rlere daha yak\u0131ndan bakmam\u0131z gerekir. Bu fakt\u00f6rlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131, 1-8 ad\u0131ma kadar konu\u015ftuk. Cevap almak isteyebilece\u011finiz sorulardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 da a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralayabiliriz:<\/span><\/p>\n\n \u015eimdi, i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7ok art\u0131rmadan bu sorulara nas\u0131l cevap verebilece\u011fimiz konusunda \u00f6nerilerde bulunaca\u011f\u0131m.<\/span><\/p>\n\n Bunu yapmak i\u00e7in asl\u0131nda geleneksel y\u00fcz y\u00fcze kurslar\u0131n de\u011ferlendirilmesinden \u00e7ok daha fazla kaynaktan faydalanabilirsiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenme, geleneksel bir y\u00fcz y\u00fcze dersi de\u011ferlendirmede kullanaca\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ok daha fazla izlenebilir bir dijital kan\u0131t izi b\u0131rak\u0131r:<\/span><\/p>\n\n Bununla birlikte ba\u015flamadan \u00f6nce, daha \u00f6nceki k\u0131s\u0131mda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir soru listesi haz\u0131rlay\u0131p sorulara cevap bulmada hangi kaynaklar\u0131n bize yard\u0131m edece\u011fini ortaya koymak daha faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n Genellikle bir ders bitti\u011finde \u00f6\u011frencilerin ald\u0131klar\u0131 notlara bak\u0131p hangi \u00f6\u011frencilerin iyi bir performans g\u00f6sterdi\u011fine ve hangilerinin m\u00fccadele etti\u011fine bakar\u0131m. Tabii ki s\u0131n\u0131ftaki \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak. S\u0131n\u0131f mevcudunun \u00e7ok oldu\u011fu derslerde, notlara g\u00f6re \u00f6rneklem al\u0131p \u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Daha sonra dersin en ba\u015f\u0131na geri d\u00f6n\u00fcp, \u00e7evrim i\u00e7i etkinliklere kat\u0131l\u0131mlar\u0131na bakar\u0131m. Bir \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemi<\/span> kullan\u0131yorsan\u0131z bunu rahat\u00e7a yapabilirsiniz, ancak elbette \u00f6\u011frenme analitikleri sayesinde art\u0131k \u00e7ok daha kolayla\u015ft\u0131. Bu de\u011ferlendirmeyle baz\u0131 fakt\u00f6rlerin \u00f6\u011frenciye g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fini (\u00f6rne\u011fin herkesle ileti\u015fim kuran giri\u015fken bir \u00f6\u011frenci gibi) baz\u0131lar\u0131n\u0131n da derse \u00f6zel (\u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131yla veya i\u00e7eri\u011fi \u00f6\u011frencilere nas\u0131l verdi\u011fimle alakal\u0131) oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum. Bu nitel yakla\u015f\u0131m, gelecekte ya i\u00e7erikte ya da \u00f6\u011frencilerle etkile\u015fim y\u00f6ntemimde de\u011fi\u015fiklik yapmam gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. Belki de, bir dahaki sefere tart\u0131\u015fmalar\u0131 tekeline alan \u00f6\u011frencileri nas\u0131l daha iyi y\u00f6netmem gerekti\u011fine karar verebilirim.<\/span><\/p>\n Bir\u00e7ok okulun, her ders i\u00e7in d\u00f6nemin sonunda kulland\u0131\u011f\u0131 \u2018standart\u2019 bir \u00f6\u011frenci raporlama sistemi vard\u0131r. Bu sistemler, \u00e7evrim i\u00e7i boyutu olan dersleri de\u011ferlendirmede fazla etkili de\u011fillerdir. Bu t\u00fcr sistemlerde yer alan sorular\u0131n, ders verme bi\u00e7imine g\u00f6re uyarlanmas\u0131 gerekir. Bununla birlikte bu t\u00fcr anketler \u00e7apraz de\u011ferlendirme f\u0131rsat\u0131 da verdi\u011finden, bu de\u011ferlendirme formlar\u0131n\u0131 kullanan ki\u015filer \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011fretim i\u00e7in farkl\u0131 bir s\u00fcr\u00fcm kullanmada isteksizdir. \u0130kinci olarak bu anketler d\u00f6nem bittikten sonra \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak dolduruldu\u011fu i\u00e7in anketlerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f oran\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr (y\u00fczde 20\u2019den bile az). Cevap oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc nedeniyle al\u0131nan sonu\u00e7lar en iyi ihtimalle yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirecektir. Dersi b\u0131rakan veya dersten kalan \u00f6\u011frenciler, \u00e7o\u011fu zaman ankete bakmayacaklard\u0131r bile. Cevap oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenciler nezdinde tarafl\u0131 olacakt\u0131r. Halbuki, as\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015flerine ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131m\u0131z derste g\u00fc\u00e7l\u00fck ya\u015fayan, dersi b\u0131rakan veya dersten kalan \u00f6\u011frencilerdir.<\/span><\/p>\n Bu nedenle, \u00f6\u011frenci anketlerinden ziyade k\u00fc\u00e7\u00fck odak grup toplant\u0131lar\u0131n\u0131 daha \u00e7ok seviyorum. Bu toplant\u0131lar\u0131 y\u00fcz y\u00fcze veya Blackboard Collaborate gibi e\u015f zamanl\u0131 video konferans yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 kullanarak yap\u0131yorum. Ba\u015far\u0131 notlar\u0131na g\u00f6re (FF\u2019den A\u2019ya kadar) herkesi temsil edecek 7-8 \u00f6\u011frenci se\u00e7iyorum ve dersle ilgili belli sorular etraf\u0131nda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir saatlik bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131yorum. Se\u00e7ti\u011fim \u00f6\u011frencilerden biri kat\u0131lmak istemezse, ayn\u0131 kategoriden bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 buluyorum. E\u011fer zaman\u0131n\u0131z varsa b\u00f6yle iki veya \u00fc\u00e7 odak grup toplant\u0131s\u0131 ile \u00e7ok de\u011ferli geri bildirimler ya da d\u00f6n\u00fctler elde edebilirsiniz.<\/span><\/p>\n\n Genellikle yeniden tasarlanan bir kursun ilk sunumunun sonunda biraz zaman ge\u00e7iriyorum ve genellikle g\u00fcvenilir bir \u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131s\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015farak bir sonraki s\u00fcr\u00fcmde de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131yorum. Dersi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc veya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc veri\u015fimden sonra, dersi iyile\u015ftirme ve yenileme yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015fl\u0131yorum.<\/span><\/p>\n Dersi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc veya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc veri\u015fimden sonra yapaca\u011f\u0131m muhtemel \u015fey, \u00f6rne\u011fin, yeni bir yaz\u0131l\u0131m gibi yeni harici fakt\u00f6rlerin sonucu olan dersi geli\u015ftirme yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flamak olacakt\u0131r. (e-portfolyo yaz\u0131l\u0131m\u0131 gibi) veya yeni s\u00fcre\u00e7ler (\u00f6rne\u011fin \u00f6\u011frencinin cep telefonu veya foto\u011fraf makinesi kullanarak i\u00e7erik geli\u015ftirmesi gibi) ve benzeri yeni d\u0131\u015fsal fakt\u00f6rler olabilir. Bu yenilikler, dersi \u2018tazeleyecek\u2019 ve daha ilgin\u00e7 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bununla birlikte k\u0131smen i\u015f y\u00fck\u00fcnden kaynaklanan nedenlerde de olsa derste yapaca\u011f\u0131m de\u011fi\u015fikli\u011fi tek bir kapsaml\u0131 de\u011fi\u015fiklikle s\u0131n\u0131rl\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylece, de\u011fi\u015fimin etkisini \u00f6l\u00e7mek \u00e7ok daha kolay bir h\u00e2l al\u0131yor.<\/span><\/p>\n \u00d6\u011fretmenlik yapaca\u011f\u0131m\u0131z en iyi zaman diliminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6zellikle, WordPress de d\u00e2hil olmak \u00fczere yeni nesil web 2.0 ara\u00e7lar\u0131, Instructure Canvas<\/span> gibi yeni, e\u011fitmen odakl\u0131 'kullan\u0131m\u0131 kolay' \u00d6YS'ler, a\u00e7\u0131k e\u011fitim kaynaklar\u0131, mobil \u00f6\u011frenme, tabletler ve iPad'ler, KA\u00c7D'ler ile ciddi oyunlar, sanal ve art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik ve yapay zek\u00e2<\/span> gibi yeni teknolojilerin hepsi yenilenme i\u00e7in \u00e7ok \u00e7e\u015fitli f\u0131rsatlar sunar. Bu ara\u00e7lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 var olan \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemine veya ders yap\u0131s\u0131na eklenebildi\u011fi gibi daha radikal tasar\u0131mlar yapmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 3,4 ve 5. temalarda farkl\u0131 tasar\u0131m modellerinden bahsedilmektedir.<\/span><\/p>\n \u00d6nemli olan as\u0131l amac\u0131n \u00f6\u011frencilerin etkili bir \u015fekilde \u00f6\u011frenmesini sa\u011flamak oldu\u011funu hat\u0131rlamakt\u0131r. Standart \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemleri \u00fczerinde \u2018g\u00fcvenli\u2019 ve etkili \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 tasarlayacak yeterli bilgi ve beceriye sahibiz. Yeni olan her zaman daha iyi olan anlam\u0131na gelmez. Bu sebeple, \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenmeye yeni ba\u015flayan \u00f6\u011fretmenlere her zaman dikkatli olmalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm. Daha \u00f6nceden deneyimlenmi\u015f rotay\u0131 takip edin, daha sonra deneyim kazand\u0131k\u00e7a a\u015famal\u0131 olarak yeni \u00f6\u011frenme yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 ve yeni ara\u00e7lar\u0131 deneyebilirsiniz.<\/span><\/p>\n Son olarak dersinizde ilgi \u00e7ekici bir yenilik yaparsan\u0131z, bu yenili\u011fi yukar\u0131da \u00f6nerildi\u011fi \u015fekilde de\u011ferlendirmeyi ve bulgular\u0131n\u0131z\u0131 meslekta\u015flar\u0131n\u0131zla payla\u015fmay\u0131 ihmal etmeyin. Meslekta\u015flar\u0131n\u0131z bu yenili\u011fi kendi derslerinde kullanabilecekleri gibi \u00fczerinde birtak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yaparak yenili\u011fi daha da iyi bir h\u00e2le getirebilirler. B\u00f6ylece, birbirimizden \u00f6\u011frenebiliriz.<\/span><\/p>\n\n Gunawardena, C., Lowe, C. & Carabajal, K. (2000) Evaluating Online Learning: models and methods in D. Willis et al. (eds.), Proceedings of Society for Information Technology & Teacher Education International Conference 2000 <\/i><\/em>San Diego CA<\/span><\/span><\/p>\n\n Etkinlik 12.11 Dersinizi veya program\u0131n\u0131z\u0131 de\u011ferlendirin<\/p>\n\n<\/header>\n 1. B\u00f6l\u00fcm 12.11.3\u2019deki sorular\u0131 ve B\u00f6l\u00fcm 12.11.4\u2019deki y\u00f6ntem ve verileri kullanarak bir de\u011ferlendirme tasarlay\u0131n ve bu tasar\u0131ma g\u00f6re dersinizi de\u011ferlendirin. Sonu\u00e7 olarak hangi de\u011fi\u015fiklikleri yapacaks\u0131n\u0131z?<\/span><\/p>\n Bu etkinlik i\u00e7in herhangi bir geri bildirim yok.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n","rendered":" \u015eekil 12.11.1 De\u011ferlendirmek ve yenilik yapmak G\u00f6rsel: Hillar\u0131y Page-Bucci, 2002<\/p>\n Dijital \u00e7a\u011fda kaliteli \u00f6\u011frenme ve \u00f6\u011fretme s\u00fcrecinin son \u2018temel\u2019 unsuru, de\u011ferlendirme ve iyile\u015ftirmedir. Yani ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve sonras\u0131nda nas\u0131l iyile\u015ftirilece\u011fi ( \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenmenin de\u011ferlendirilmesinde yer alan konular hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tart\u0131\u015fma i\u00e7in bkz. Gunawardena vd. 2000 <\/span>).<\/span><\/p>\n E\u011fer ders veriyorsan\u0131z, akademik olarak y\u00fckselmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6\u011fretim faaliyetinin ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlaman\u0131z gerekir. Her g\u00fcn \u00f6\u011fretimle ilgili yeni bir yakla\u015f\u0131mla veya yeni bir ara\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu ara\u00e7lar ve yakla\u015f\u0131mlar ufak deneyler yaparak sonu\u00e7lar\u0131n iyile\u015fip iyile\u015fmedi\u011fini g\u00f6rmemizi sa\u011fl\u0131yor; bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise yeni bir arac\u0131n veya ders tasar\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n etkisini de\u011ferlendirmek zorunda kal\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc profesyonel insanlar bunu yapar. Ama as\u0131l sebep \u015fu ki \u00f6\u011fretim golf oynamak gibidir m\u00fckemmeliyeti ama\u00e7lar\u0131z ama asla ba\u015faramay\u0131z. Her zaman daha iyiye gitmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve bunun en iyi y\u00f6ntemlerinden biri de ge\u00e7mi\u015fin sistematik bir analizini yapmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n 1. ad\u0131m\u2019da kaliteyi \u00e7ok k\u0131saca \u015f\u00f6yle tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131m:<\/span><\/p>\n \u00f6\u011frencilerin dijital \u00e7a\u011fda ihtiya\u00e7 duyacaklar\u0131 bilgi ve becerileri geli\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olacak \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemleri.<\/em><\/i><\/span><\/span><\/p>\n Bu kitab\u0131 okuduk\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi bu hedeflere ula\u015fabilmek i\u00e7in \u00e7o\u011fu dersi ve program\u0131 yeniden tasarlamak gerekecektir. Bu nedenle, yeniden tasarlanan bu derslerin ‘eski’ derslerden daha etkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek \u00f6nemlidir. Bu yeni dersleri de\u011ferlendirmenin bir yolu, eski derslerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin:<\/span><\/p>\n Say\u0131sal olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ilk iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fclmesinin olduk\u00e7a kolay oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. En az y\u00fczde 85’lik tamamlama oranlar\u0131n\u0131 hedeflememiz gerekir. Yani derse ba\u015flayan 100 \u00f6\u011frencinin 85\u2019inin d\u00f6nem sonundaki de\u011ferlendirmeyi ba\u015far\u0131yla ge\u00e7mesinden bahsediyorum. Ne yaz\u0131k ki bir\u00e7ok derste bu oran sa\u011flanamamaktad\u0131r; ancak e\u011fer iyi bir \u00f6\u011fretimden bahsediyorsak m\u00fcmk\u00fcn olan en fazla say\u0131da \u00f6\u011frenciyi belirlenen standartlar d\u00fczeyine \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmal\u0131y\u0131z.<\/span><\/p>\n \u0130kinci \u00f6l\u00e7\u00fct, notlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bir yandan ayn\u0131 (y\u00fcksek) standartlar\u0131 veya daha \u00fcst\u00fcn\u00fc sa\u011flarken, di\u011fer yandan da eski derste oldu\u011fu kadar \u00e7ok say\u0131da A\u2019lar ve B\u2019ler g\u00f6rmeyi beklemeliyiz.<\/span><\/p>\n Ancak, de\u011ferlendirmenin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in dijital \u00e7a\u011f\u0131n gerektirdiklerine cevap verecek bilgi ve becerilerin ders i\u00e7inde tan\u0131mlan\u0131p \u00f6\u011fretimin bu hedefe ula\u015fmada ne kadar etkin oldu\u011funu \u00f6l\u00e7mek gerekecektir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcm\u00fcz de \u015fu olacakt\u0131r:<\/span><\/p>\n Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc yerine getirmek daha g\u00fc\u00e7t\u00fcr \u00e7\u00fcnk\u00fc dersin ya da program\u0131n \u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu de\u011fi\u015fiklik kapsam\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ileti\u015fim becerilerinin yeni medya t\u00fcrleriyle de\u011ferlendirilmeye ba\u015flanmas\u0131 veya konu alan i\u00e7inde bilgiye eri\u015fim, de\u011ferlendirme, \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ve uygulama becerilerinin (bilgi y\u00f6netimi) de\u011ferlendirilmesi gerekebilir. Bunu yapabilmek i\u00e7in hangi \u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131n\u0131n daha \u00f6nemli oldu\u011funa ili\u015fkin nitel bir yarg\u0131lamaya ihtiya\u00e7 olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6\u011fretim program\u0131 komisyonunun hatta d\u0131\u015far\u0131dan bir akreditasyon biriminin onay\u0131 veya deste\u011fi gerekebilir.<\/span><\/p>\n Yeni bir tasar\u0131m ve yeni \u00f6\u011frenme \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131yla, bu standartlara hemen ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir; ancak iki ya da \u00fc\u00e7 sene i\u00e7inde beklenen hedefe ula\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n Bununla birlikte bu \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc kullanarak dersi de\u011ferlendirsek bile derste neyin \u00e7al\u0131\u015f\u0131p neyin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak bilemeyece\u011fiz. Bunun i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin \u00f6\u011frenme becerilerini etkilemi\u015f olabilecek fakt\u00f6rlere daha yak\u0131ndan bakmam\u0131z gerekir. Bu fakt\u00f6rlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131, 1-8 ad\u0131ma kadar konu\u015ftuk. Cevap almak isteyebilece\u011finiz sorulardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 da a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralayabiliriz:<\/span><\/p>\n \u015eimdi, i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7ok art\u0131rmadan bu sorulara nas\u0131l cevap verebilece\u011fimiz konusunda \u00f6nerilerde bulunaca\u011f\u0131m.<\/span><\/p>\n Bunu yapmak i\u00e7in asl\u0131nda geleneksel y\u00fcz y\u00fcze kurslar\u0131n de\u011ferlendirilmesinden \u00e7ok daha fazla kaynaktan faydalanabilirsiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenme, geleneksel bir y\u00fcz y\u00fcze dersi de\u011ferlendirmede kullanaca\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ok daha fazla izlenebilir bir dijital kan\u0131t izi b\u0131rak\u0131r:<\/span><\/p>\n Bununla birlikte ba\u015flamadan \u00f6nce, daha \u00f6nceki k\u0131s\u0131mda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir soru listesi haz\u0131rlay\u0131p sorulara cevap bulmada hangi kaynaklar\u0131n bize yard\u0131m edece\u011fini ortaya koymak daha faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n \u015eekil 12.11.2 \u00d6rnek olarak al\u0131nan s\u0131nav cevaplar\u0131n\u0131n analizi, dersin yap\u0131s\u0131 ve materyallerin sunumu hakk\u0131nda bilgi verir<\/i><\/span><\/span><\/p>\n Genellikle bir ders bitti\u011finde \u00f6\u011frencilerin ald\u0131klar\u0131 notlara bak\u0131p hangi \u00f6\u011frencilerin iyi bir performans g\u00f6sterdi\u011fine ve hangilerinin m\u00fccadele etti\u011fine bakar\u0131m. Tabii ki s\u0131n\u0131ftaki \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak. S\u0131n\u0131f mevcudunun \u00e7ok oldu\u011fu derslerde, notlara g\u00f6re \u00f6rneklem al\u0131p \u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Daha sonra dersin en ba\u015f\u0131na geri d\u00f6n\u00fcp, \u00e7evrim i\u00e7i etkinliklere kat\u0131l\u0131mlar\u0131na bakar\u0131m. Bir \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemi<\/span> kullan\u0131yorsan\u0131z bunu rahat\u00e7a yapabilirsiniz, ancak elbette \u00f6\u011frenme analitikleri sayesinde art\u0131k \u00e7ok daha kolayla\u015ft\u0131. Bu de\u011ferlendirmeyle baz\u0131 fakt\u00f6rlerin \u00f6\u011frenciye g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fini (\u00f6rne\u011fin herkesle ileti\u015fim kuran giri\u015fken bir \u00f6\u011frenci gibi) baz\u0131lar\u0131n\u0131n da derse \u00f6zel (\u00f6\u011frenme ama\u00e7lar\u0131yla veya i\u00e7eri\u011fi \u00f6\u011frencilere nas\u0131l verdi\u011fimle alakal\u0131) oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum. Bu nitel yakla\u015f\u0131m, gelecekte ya i\u00e7erikte ya da \u00f6\u011frencilerle etkile\u015fim y\u00f6ntemimde de\u011fi\u015fiklik yapmam gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. Belki de, bir dahaki sefere tart\u0131\u015fmalar\u0131 tekeline alan \u00f6\u011frencileri nas\u0131l daha iyi y\u00f6netmem gerekti\u011fine karar verebilirim.<\/span><\/p>\n Bir\u00e7ok okulun, her ders i\u00e7in d\u00f6nemin sonunda kulland\u0131\u011f\u0131 \u2018standart\u2019 bir \u00f6\u011frenci raporlama sistemi vard\u0131r. Bu sistemler, \u00e7evrim i\u00e7i boyutu olan dersleri de\u011ferlendirmede fazla etkili de\u011fillerdir. Bu t\u00fcr sistemlerde yer alan sorular\u0131n, ders verme bi\u00e7imine g\u00f6re uyarlanmas\u0131 gerekir. Bununla birlikte bu t\u00fcr anketler \u00e7apraz de\u011ferlendirme f\u0131rsat\u0131 da verdi\u011finden, bu de\u011ferlendirme formlar\u0131n\u0131 kullanan ki\u015filer \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011fretim i\u00e7in farkl\u0131 bir s\u00fcr\u00fcm kullanmada isteksizdir. \u0130kinci olarak bu anketler d\u00f6nem bittikten sonra \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak dolduruldu\u011fu i\u00e7in anketlerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f oran\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr (y\u00fczde 20\u2019den bile az). Cevap oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc nedeniyle al\u0131nan sonu\u00e7lar en iyi ihtimalle yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirecektir. Dersi b\u0131rakan veya dersten kalan \u00f6\u011frenciler, \u00e7o\u011fu zaman ankete bakmayacaklard\u0131r bile. Cevap oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenciler nezdinde tarafl\u0131 olacakt\u0131r. Halbuki, as\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015flerine ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131m\u0131z derste g\u00fc\u00e7l\u00fck ya\u015fayan, dersi b\u0131rakan veya dersten kalan \u00f6\u011frencilerdir.<\/span><\/p>\n Bu nedenle, \u00f6\u011frenci anketlerinden ziyade k\u00fc\u00e7\u00fck odak grup toplant\u0131lar\u0131n\u0131 daha \u00e7ok seviyorum. Bu toplant\u0131lar\u0131 y\u00fcz y\u00fcze veya Blackboard Collaborate gibi e\u015f zamanl\u0131 video konferans yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 kullanarak yap\u0131yorum. Ba\u015far\u0131 notlar\u0131na g\u00f6re (FF\u2019den A\u2019ya kadar) herkesi temsil edecek 7-8 \u00f6\u011frenci se\u00e7iyorum ve dersle ilgili belli sorular etraf\u0131nda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir saatlik bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131yorum. Se\u00e7ti\u011fim \u00f6\u011frencilerden biri kat\u0131lmak istemezse, ayn\u0131 kategoriden bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 buluyorum. E\u011fer zaman\u0131n\u0131z varsa b\u00f6yle iki veya \u00fc\u00e7 odak grup toplant\u0131s\u0131 ile \u00e7ok de\u011ferli geri bildirimler ya da d\u00f6n\u00fctler elde edebilirsiniz.<\/span><\/p>\n Genellikle yeniden tasarlanan bir kursun ilk sunumunun sonunda biraz zaman ge\u00e7iriyorum ve genellikle g\u00fcvenilir bir \u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131s\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015farak bir sonraki s\u00fcr\u00fcmde de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131yorum. Dersi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc veya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc veri\u015fimden sonra, dersi iyile\u015ftirme ve yenileme yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015fl\u0131yorum.<\/span><\/p>\n Dersi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc veya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc veri\u015fimden sonra yapaca\u011f\u0131m muhtemel \u015fey, \u00f6rne\u011fin, yeni bir yaz\u0131l\u0131m gibi yeni harici fakt\u00f6rlerin sonucu olan dersi geli\u015ftirme yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flamak olacakt\u0131r. (e-portfolyo yaz\u0131l\u0131m\u0131 gibi) veya yeni s\u00fcre\u00e7ler (\u00f6rne\u011fin \u00f6\u011frencinin cep telefonu veya foto\u011fraf makinesi kullanarak i\u00e7erik geli\u015ftirmesi gibi) ve benzeri yeni d\u0131\u015fsal fakt\u00f6rler olabilir. Bu yenilikler, dersi \u2018tazeleyecek\u2019 ve daha ilgin\u00e7 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bununla birlikte k\u0131smen i\u015f y\u00fck\u00fcnden kaynaklanan nedenlerde de olsa derste yapaca\u011f\u0131m de\u011fi\u015fikli\u011fi tek bir kapsaml\u0131 de\u011fi\u015fiklikle s\u0131n\u0131rl\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylece, de\u011fi\u015fimin etkisini \u00f6l\u00e7mek \u00e7ok daha kolay bir h\u00e2l al\u0131yor.<\/span><\/p>\n \u00d6\u011fretmenlik yapaca\u011f\u0131m\u0131z en iyi zaman diliminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6zellikle, WordPress de d\u00e2hil olmak \u00fczere yeni nesil web 2.0 ara\u00e7lar\u0131, Instructure Canvas<\/span> gibi yeni, e\u011fitmen odakl\u0131 ‘kullan\u0131m\u0131 kolay’ \u00d6YS’ler, a\u00e7\u0131k e\u011fitim kaynaklar\u0131, mobil \u00f6\u011frenme, tabletler ve iPad’ler, KA\u00c7D’ler ile ciddi oyunlar, sanal ve art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik ve yapay zek\u00e2<\/span> gibi yeni teknolojilerin hepsi yenilenme i\u00e7in \u00e7ok \u00e7e\u015fitli f\u0131rsatlar sunar. Bu ara\u00e7lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 var olan \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemine veya ders yap\u0131s\u0131na eklenebildi\u011fi gibi daha radikal tasar\u0131mlar yapmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 3,4 ve 5. temalarda farkl\u0131 tasar\u0131m modellerinden bahsedilmektedir.<\/span><\/p>\n \u00d6nemli olan as\u0131l amac\u0131n \u00f6\u011frencilerin etkili bir \u015fekilde \u00f6\u011frenmesini sa\u011flamak oldu\u011funu hat\u0131rlamakt\u0131r. Standart \u00f6\u011frenme y\u00f6netim sistemleri \u00fczerinde \u2018g\u00fcvenli\u2019 ve etkili \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 tasarlayacak yeterli bilgi ve beceriye sahibiz. Yeni olan her zaman daha iyi olan anlam\u0131na gelmez. Bu sebeple, \u00e7evrim i\u00e7i \u00f6\u011frenmeye yeni ba\u015flayan \u00f6\u011fretmenlere her zaman dikkatli olmalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm. Daha \u00f6nceden deneyimlenmi\u015f rotay\u0131 takip edin, daha sonra deneyim kazand\u0131k\u00e7a a\u015famal\u0131 olarak yeni \u00f6\u011frenme yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 ve yeni ara\u00e7lar\u0131 deneyebilirsiniz.<\/span><\/p>\n Son olarak dersinizde ilgi \u00e7ekici bir yenilik yaparsan\u0131z, bu yenili\u011fi yukar\u0131da \u00f6nerildi\u011fi \u015fekilde de\u011ferlendirmeyi ve bulgular\u0131n\u0131z\u0131 meslekta\u015flar\u0131n\u0131zla payla\u015fmay\u0131 ihmal etmeyin. Meslekta\u015flar\u0131n\u0131z bu yenili\u011fi kendi derslerinde kullanabilecekleri gibi \u00fczerinde birtak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yaparak yenili\u011fi daha da iyi bir h\u00e2le getirebilirler. B\u00f6ylece, birbirimizden \u00f6\u011frenebiliriz.<\/span><\/p>\n Gunawardena, C., Lowe, C. & Carabajal, K. (2000) Evaluating Online Learning: models and methods in D. Willis et al. (eds.), Proceedings of Society for Information Technology & Teacher Education International Conference 2000 <\/i><\/em>San Diego CA<\/span><\/span><\/p>\n Etkinlik 12.11 Dersinizi veya program\u0131n\u0131z\u0131 de\u011ferlendirin<\/p>\n<\/header>\n 1. B\u00f6l\u00fcm 12.11.3\u2019deki sorular\u0131 ve B\u00f6l\u00fcm 12.11.4\u2019deki y\u00f6ntem ve verileri kullanarak bir de\u011ferlendirme tasarlay\u0131n ve bu tasar\u0131ma g\u00f6re dersinizi de\u011ferlendirin. Sonu\u00e7 olarak hangi de\u011fi\u015fiklikleri yapacaks\u0131n\u0131z?<\/span><\/p>\n Bu etkinlik i\u00e7in herhangi bir geri bildirim yok.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"author":1,"menu_order":11,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-306","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-numberless"],"part":280,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/306\/revisions"}],"part":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/280"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/306\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=306"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=306"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}12.11.1 De\u011ferlendirme ni\u00e7in \u00f6nemlidir<\/h2>\n
12.11.2 Neyi de\u011ferlendirece\u011fiz: \u00f6zetleyici de\u011ferlendirme \/ sonu\u00e7 de\u011ferlendirmesi<\/h2>\n
\n \t
\n \t
12.11.3 Neyi de\u011ferlendirece\u011fiz: s\u00fcre\u00e7 de\u011ferlendirme<\/h2>\n
\n \t
12.11.4 \u00d6\u011frenmeyi etkileyen fakt\u00f6rleri nas\u0131l de\u011ferlendiririz?<\/h2>\n
\n \t
![\"OEBPS\/images\/image0165.jpg\"](\"http:\/\/acikkitap.com.tr\/dijital\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2020\/09\/image0165.jpg\")
<\/p>\n\u015eekil 12.11.2 \u00d6rnek olarak al\u0131nan s\u0131nav cevaplar\u0131n\u0131n analizi, dersin yap\u0131s\u0131 ve materyallerin sunumu hakk\u0131nda bilgi verir<\/i><\/span><\/span>\n12.11.5 Yenilenme ve iyile\u015ftirme<\/h2>\n
Kaynak\u00e7a ve ek okumalar<\/h2>\n
\n<\/p>\n12.11.1 De\u011ferlendirme ni\u00e7in \u00f6nemlidir<\/h2>\n
12.11.2 Neyi de\u011ferlendirece\u011fiz: \u00f6zetleyici de\u011ferlendirme \/ sonu\u00e7 de\u011ferlendirmesi<\/h2>\n
\n
\n
12.11.3 Neyi de\u011ferlendirece\u011fiz: s\u00fcre\u00e7 de\u011ferlendirme<\/h2>\n
\n
12.11.4 \u00d6\u011frenmeyi etkileyen fakt\u00f6rleri nas\u0131l de\u011ferlendiririz?<\/h2>\n
\n
<\/p>\n12.11.5 Yenilenme ve iyile\u015ftirme<\/h2>\n
Kaynak\u00e7a ve ek okumalar<\/h2>\n
\n\n