{"id":295,"date":"2026-01-11T18:52:00","date_gmt":"2026-01-11T18:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/chapter\/ogrenen-mahremiyeti\/"},"modified":"2026-01-12T15:47:44","modified_gmt":"2026-01-12T15:47:44","slug":"ogrenen-mahremiyeti","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/chapter\/ogrenen-mahremiyeti\/","title":{"raw":"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130","rendered":"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130"},"content":{"raw":"<div class=\"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130\">\r\n\r\nMahremiyet, da\u011f\u0131t\u0131k \u00f6\u011frenme sistemleri i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011frenenlerin farkl\u0131 kaynaklar aras\u0131ndaki g\u00fcvenini y\u00f6netmek, ki\u015finin telefonundaki uygulamalar\u0131n gizlili\u011fini y\u00f6netmek gibidir ki bu hassas \u00f6\u011frenim verileriyle u\u011fra\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmas\u0131z daha da \u00f6nemli hale gelen zor bir g\u00f6revdir. \u00d6zellikle, baz\u0131 sistemler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n her faaliyetini potansiyel bir \u00f6\u011frenme etkinli\u011fi olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr, b\u00f6ylece insanlar\u0131n sadece s\u0131n\u0131fta de\u011fil, ayn\u0131 zamanda do\u011fal ortamlarda da \u00f6\u011frenme ve e\u011fitim alma e\u011filimine girmektedir\r\n\r\nModern dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00e7ok ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f ve yayg\u0131n \u00f6\u011frenme \u00f6nerileri sa\u011flamak i\u00e7in her yerde bulunan veri toplamay\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Sabit, her bedene uygun bir \u00f6\u011fretim program\u0131 etkinli\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7en bu sistemler, \u00f6\u011frenenlerin ilerlemelerini dakika dakika detaylar\u0131yla takip etmekte ve sonraki \u00f6\u011frenme etkinliklerini onlar\u0131n performanslar\u0131na g\u00f6re uyarlamaktad\u0131r. Bu, son derece verimli \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n elde edilmesinde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 olsa da bu t\u00fcr sistemler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan veri toplama ve kullan\u0131c\u0131 modelleme uygulamalar\u0131, ki\u015fisel verilerin gizlili\u011fini tehdit edebilmektedir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ki\u015fiselle\u015ftirme sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na olan g\u00fcvenleri zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131nda, bu t\u00fcr veri toplama ve \u00f6\u011frenen modelleme uygulamalar\u0131n\u0131n mahremiyete etkilerini ara\u015ft\u0131rmak \u00e7ok \u00f6nemlidir.\r\n\r\nGenellikle \u00f6\u011frenme sistemlerinde yer alan sosyal a\u011f yetenekleri, benimsenmelerini engelleyebilecek mahremiyet hususlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131karabilmektedir. Kullan\u0131c\u0131lar sosyal a\u011flarla ilgili ciddi mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015flerdir ancak bu uygulamalar\u0131n kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu a\u011flardaki mahremiyetlerini y\u00f6netme konusunda zorlanmaktad\u0131r. Bu nedenle, \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131nda \u00f6zenle tasarlanm\u0131\u015f mahremiyet y\u00f6netimi mekanizmalar\u0131 sa\u011flamak \u00f6nemlidir.\r\n<h2>GELECEK \u00d6\u011eRENME EKOS\u0130STEM\u0130NDE MAHREM\u0130YET<\/h2>\r\nMevcut bir\u00e7ok \u00f6\u011frenme sisteminde, mahremiyet kontrolleri sonradan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir dizi gizlilik ayar\u0131d\u0131r ve buna karma\u015f\u0131k bir mahremiyet politikas\u0131 e\u015flik eder. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, gelecekteki \u00f6\u011frenme ekosistemi geli\u015ftirici ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n <a href=\"#footnote-2\"><sup>2<\/sup><\/a>endi\u015felerini en iyi \u015fekilde azaltan \u00f6zellikleri se\u00e7melerine imk\u00e2n tan\u0131mak i\u00e7in tasar\u0131mlar\u0131nda mahremiyet felsefesini kullanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyetin uygulanmas\u0131, sistemlerin \u00f6\u011frenenlerin mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 modellemesine ve onlara uyarlanabilir mahremiyet karar deste\u011fi sa\u011flamas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131yacakt\u0131r.<a href=\"#footnote-3\"><sup>3<\/sup><\/a>\r\n\r\nBu, geli\u015ftirme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc nominal olarak uzatsa da sistemin \u00e7ok say\u0131da karma\u015f\u0131k mahremiyet ayar\u0131na ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n gezinemedi\u011fi karma\u015f\u0131k bir mahremiyet politikas\u0131na sahip oldu\u011fu bir durumu ve daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, hi\u00e7 mahremiyet korumas\u0131 olmamas\u0131 durumunu \u00f6nlemektedir.\r\n<h3>Veri Toplama<\/h3>\r\n\u00d6\u011frenenin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fi, yeterlilikler ve ba\u011flam\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere, dijital bir \u00f6\u011frenme sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131labilecek bir\u00e7ok veri t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu t\u00fcr veriler anonim olarak toplanabilir veya bir \u00f6\u011frenenin profiliyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. Dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n veri toplama uygulamalar\u0131, toplanan verilerin t\u00fcr\u00fcne, kayna\u011f\u0131na ve potansiyel tan\u0131mlay\u0131c\u0131\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak benzersiz mahremiyet etkilerine sahip olabilmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 tan\u0131mlarken ve geli\u015ftirirken bu hususlar\u0131n nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131na de\u011finilmektedir.\r\n<div class=\"textbox shaded\">\r\n\r\nekosistemin tasar\u0131m\u0131na ve geli\u015ftirmesine mahremiyet, olabildi\u011fince kolay \u015fekilde d\u00e2hil edilmelidir\r\n\r\n<\/div>\r\n<h4>MAHREM\u0130YETE KARAR VERME<\/h4>\r\nDa\u011f\u0131t\u0131k \u00f6\u011frenme sistemlerinin geli\u015ftiricilerine verilebilecek en \u00f6nemli tavsiye, bu sistemlerin (potansiyel) kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsemek olacakt\u0131r. Gizlilik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki en tutarl\u0131 bulgulardan biri, insanlar\u0131n bilgi payla\u015fma pratiklerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesidir<a href=\"#footnote-4\"><sup>4<\/sup><\/a>. Genel olarak, dijital sistemlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131, ki\u015fiselle\u015ftirme i\u00e7in veri toplaman\u0131n faydas\u0131n\u0131 kabul etse de veri toplama i\u015flemi \u00e7ok ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 sistemi kapsaml\u0131 bir \u015fekilde kullanmaktan teredd\u00fct etmekte hatta sistemi kullanmaktan da tamamen vazge\u00e7mektedir<a href=\"#footnote-5\"><sup>5<\/sup><\/a>. Bunun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi nokta kullan\u0131c\u0131lara g\u00f6re farl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. Farkl\u0131 \u00f6\u011frenenlerin mahremiyetle ilgili kararlar\u0131 nas\u0131l ald\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak, bu sorunlar\u0131 hafifletmeye yard\u0131mc\u0131 olacak stratejiler hakk\u0131nda bilgi verebilmektedir.\r\n\r\n\u0130nsanlar\u0131n bilin\u00e7li bilgilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma kararlar\u0131n\u0131n s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131, insanlar\u0131n mevcut tercih se\u00e7eneklerinin alg\u0131lanan risk ve faydalar\u0131n\u0131 dengeleyerek mahremiyet kararlar\u0131 vermelerini \u00f6neren \u201cmahremiyet matemati\u011fi\u201d d\u0131r. Bu nedenle, dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinin, talep edilen bir payla\u015f\u0131m davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n uygunlu\u011funu vurgulamas\u0131 ve alaka d\u00fczeyinin hemen belli olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda bilgi istemekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 \u00f6nemlidir.\r\n\r\nAra\u015ft\u0131rmalar ayr\u0131ca, kullan\u0131c\u0131 g\u00fcveninin dijital sistemlerde bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkiye sahip oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir<a href=\"#footnote-6\"><sup>6<\/sup><\/a>. Bu nedenle, g\u00fcven in\u015fa etmek, modern dijital \u00f6\u011frenme sistemleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lan veri toplama ve izleme uygulamalar\u0131n\u0131n kabul\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nemli bir stratejidir. G\u00fcven, \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir kaynaklardan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ve ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren mant\u0131kl\u0131, \u015feffaf veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 kullanarak olu\u015fturulabilir.\r\n\r\nBununla birlikte, insanlar mahremiyet kararlar\u0131nda her zaman rasyonel de\u011fildir: \u201csezgisel\u201d mahremiyet kararlar\u0131 ald\u0131klar\u0131nda, riskleri ve yararlar\u0131 dikkatle tartmamakta; bunun yerine, web sitesinin itibar\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr mahremiyet g\u00fcvenceleri ve tasar\u0131m kalitesi gibi y\u00fczeysel ancak kolayca eri\u015filebilir ipu\u00e7lar\u0131na g\u00fcvemektedirler. Dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyebilecek sezgisel karar s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapmal\u0131d\u0131r. Dahas\u0131, onlara mant\u0131kl\u0131 varsay\u0131lan ayarlar sunarak ve hem rasyonel (\u00f6r., mahremiyet politikas\u0131) hem de sezgisel (\u00f6r., mahremiyet sertifikalar\u0131 veya rozetleri) g\u00fcvenebilecekleri kaynaklar\u0131 sa\u011flayarak \u00f6\u011frenenlerin ke\u015fifsel mahremiyet karar verme s\u00fcre\u00e7lerine uygun hareket etmelerini sa\u011flamal\u0131d\u0131rlar. D\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde motivasyon (mahremiyet kayg\u0131lar\u0131na) ve \/ veya d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlilik (mahremiyet okuryazarl\u0131\u011f\u0131) seviyesine sahip \u00f6\u011frenenlerin, sezgisel mahremiyet kararlar\u0131 vermesi daha olas\u0131d\u0131r. E\u011fer rasyonel mahremiyet kararlar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekiyorsa, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00e7izgi film veya karikat\u00fcr \u015feritleri gibi, kavramsal mahremiyet kontrolleri ve kolay anla\u015f\u0131l\u0131r gizlilik bilgileri sa\u011flayarak \u00f6\u011frenenlere motivasyon ve beceri a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir.<a href=\"#footnote-7\"><sup>7<\/sup><\/a>\r\n<h4>\u0130LET\u0130\u015e\u0130M \u015eEKL\u0130<\/h4>\r\nDijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde mahremiyet ki\u015fiselle\u015fmenin \u00f6tesine ge\u00e7er; bu sistemlerin ki\u015filer aras\u0131 (\u201csosyal a\u011f\u201d) y\u00f6nleri ile de ilgilidir. Sosyal a\u011flar tipik olarak a\u00e7\u0131klanman\u0131n \u00f6tesinde bir ki\u015finin gizlili\u011fini y\u00f6netmek i\u00e7in bir\u00e7ok y\u00f6ntem sa\u011flamakta ve ara\u015ft\u0131rmalar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n, a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in Pamela Wisniewski vd. taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan alt\u0131 gizlilik y\u00f6netimi stratejisi gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitlilikte stratejiler kullanma e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 tespit etmektedir<a href=\"#footnote-8\"><sup>8<\/sup><\/a> (bk resim 8-1). Bu ilk \u00f6rnekler, sosyal \u00f6\u011frenme platformlar\u0131 ve \u00f6\u011frenme sistemlerinde sosyal a\u011flardan yararlanan di\u011fer uygulamalar veya \u00f6zellikler d\u00e2hil olmak \u00fczere tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak di\u011fer sosyal a\u011f tabanl\u0131 sistemlere uzanmaktad\u0131r.\r\n\r\n\u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca, tercih ettikleri ileti\u015fim tarz\u0131na g\u00f6re sosyal a\u011flar\u0131n\u0131 se\u00e7mektedir. Ara\u015ft\u0131rma<a href=\"#footnote-9\"><sup>9<\/sup><\/a>, \u00f6rt\u00fcl\u00fc sosyal sinyalleri (\u00f6r. Konum payla\u015f\u0131ml\u0131 sosyal a\u011flar) yay\u0131nlayan hizmetlerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak durum g\u00fcncellemeleri g\u00f6ndererek ve okuyarak ba\u015fkalar\u0131yla ileti\u015fim kurmay\u0131 tercih eden \u201cBODS (Bilgin Olsun Diye S\u00f6yl\u00fcyorum) \u0130leti\u015fimcileri\u201d taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir. Yay\u0131na dayal\u0131 sosyal a\u011f sistemlerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rt\u00fck sosyal etkile\u015fim mekanizmalar\u0131ndan faydalanma e\u011filimindedirler. \u00d6te yandan, BODS \u0130lte\u015fim ara\u00e7lar\u0131 olmayan insanlar, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 arayacak veya daha do\u011frudan bir \u015fekilde onlarla etkile\u015fime gireceklerdir. Do\u011frudan etkile\u015fimi destekleyen sistemlerden daha fazla yararlanma e\u011filimindedirler. Her iki ileti\u015fim t\u00fcr\u00fcne de uyarlamak i\u00e7in, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri hem otomatik sosyal a\u011f tarz\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 (BODS \u0130leti\u015fimcileri i\u00e7in) hem de do\u011frudan, sohbet tarz\u0131 etkile\u015fimini (BODS \u0130leti\u015fimcileri i\u00e7in olmayan) kullanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, BI ve BI olmayan \u0130leti\u015fimcilerin ileti\u015fim tarzlar\u0131 \u00e7eli\u015fkili oldu\u011fundan, geli\u015ftiriciler farkl\u0131 ileti\u015fim stillerini tek bir uygulama i\u00e7inde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmenin etkilerine de dikkat etmelidir.\r\n<div class=\"textbox shaded\">\r\n\r\nSosyal a\u011f bile\u015fenlerini kullanan veya uygulayan dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, mahremiyet i\u015flevlerini farkl\u0131 mahremiyet y\u00f6netimi bi\u00e7imlerine g\u00f6re uyarlamal\u0131d\u0131r.\r\n\r\n<\/div>\r\n<h4>TANIMLANAB\u0130L\u0130RL\u0130K SEV\u0130YELER\u0130<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlerin ki\u015fisel olarak tan\u0131mlanabilir bilgilerinin (KOTB) kullan\u0131m\u0131 ve payla\u015f\u0131lmas\u0131, \u00f6\u011frenenlerin kimli\u011fini di\u011fer taraflara if\u015fa etme riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6zel ilgiyi hak etemketedir. KOTB, bir ki\u015fiyi tan\u0131mlamak, ileti\u015fim kurmak veya bulmak veya ba\u011flamdaki bir ki\u015fiyi tan\u0131mlamak i\u00e7in kendi ba\u015f\u0131na veya ba\u015fka ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n bir kombinasyonu ile birlikte kullan\u0131labilecek herhangi bir bilgi olarak tan\u0131mlanabilir. KOTB ile ilgili mahremiyet endi\u015feleri, dijital \u00f6\u011frenme sistemi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tamamen anonim kalmas\u0131na izin verilerek azalt\u0131labilir.\r\n\r\nTamamen anonim etkile\u015fim, kullan\u0131c\u0131yla ili\u015fkili kal\u0131c\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bununla birlikte, dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde bunu ba\u015farmak zordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu \u00f6\u011frenme etkinli\u011fi \u00e7oklu etkile\u015fimler \u00fczerinde bir y\u00f6r\u00fcngeyi izler, bu da sistemin bu etkile\u015fimlerdeki \u00f6\u011freneni tan\u0131yabilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Daha ger\u00e7ek\u00e7i bir \u015fekilde, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bir takma ad kullanarak dijital \u00f6\u011frenme sistemiyle etkile\u015fime girmesine izin verilebilir. Bununla birlikte, takma adlar\u0131n ve di\u011fer ki\u015fisel verilerin tan\u0131m\u0131n\u0131 kald\u0131rman\u0131n di\u011fer yollar\u0131n\u0131n etkinli\u011fi sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr veriler, \u00f6zellikle y\u00fcksek boyut ve esnekli\u011fe sahip veri toplayan dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde yeniden tan\u0131mlanma riski alt\u0131nda olabilir<a href=\"#footnote-10\"><sup>10<\/sup><\/a>. Ne olursa olsun, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sunucu verilerinin tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 iyi bir g\u00fcvenlik uygulamas\u0131 oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc sunucular\u0131n tehlikeye at\u0131lmas\u0131 durumunda t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcayaca\u011f\u0131n\u0131 belirmektedir.\r\n<h4>\u00d6\u011eRENEN VER\u0130LER\u0130N\u0130N TOPLANMASI<\/h4>\r\nDijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00f6\u011frenenler hakk\u0131nda geni\u015f bir veri dizisi toplama f\u0131rsat\u0131na sahiptir. Uzun vadeli kal\u0131c\u0131 veri izleme, \u00f6\u011frenme sistemlerinin \u00f6\u011frenmeyi ki\u015fiselle\u015ftirmesine ve \u00f6\u011frenen temeliyle ilgili faydal\u0131 bilgileri ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131na izin vermektedir. Ancak, her veri t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ayr\u0131ca g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gereken benzersiz gizlilik etkileri vard\u0131r. Dijital \u00f6\u011f\u00fctme sistemleri, en ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczeyde, \u201c\u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fi\u201d (kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecini takip etmek ve \u00f6\u011frenme deneyimini kendi \u00f6zel yeteneklerine, bilgilerine ve h\u0131zlar\u0131na uyarlamak i\u00e7in kullan\u0131labilecek ad\u0131m ad\u0131m eylemleri) toplayabilmektedir.\r\n\r\nS\u00fcrekli izleme, kullan\u0131c\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlayan dijital bir <i>panoptikon<\/i><i><a href=\"#footnote-11\"><sup>11<\/sup><\/a><\/i> olu\u015fturabilir. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131lara e\u011flence ve \u00f6\u011frenme aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 kolay bildirim ve kontrol mekanizmalar\u0131 verilmelidir. Ek olarak, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinlikleri, kat\u0131 bir eri\u015fim kontrol\u00fc, tan\u0131mlama belirleme, gizleme, \u015fifreleme ve \/ veya istemci taraf\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirme kombinasyonu ile dikkatlice korunmal\u0131d\u0131r (sonraki b\u00f6l\u00fcmlere bak\u0131n).\r\n\r\n&nbsp;\r\n<div><img src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image1.png\" alt=\"metin, ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, grafik tasar\u0131m, daire i\u00e7eren bir resim Yapay zeka taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f i\u00e7erik yanl\u0131\u015f olabilir.\" \/><\/div>\r\n<h4>\u00c7IKARIMLAR<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlerin mahremiyet kayg\u0131lar\u0131, dijital \u00f6\u011frenme sistemi taraf\u0131ndan onlar hakk\u0131nda yap\u0131lan \u00e7\u0131kar\u0131mlardan da etkilenebilmektedir. Ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f sistemlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131, bu sistemler kendileriyle ilgili yanl\u0131\u015f \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131nda olumsuz etkilenmektedir. \u00c7\u0131kar\u0131mlar do\u011fru olsa bile, bunlar her zaman \u00f6\u011frenen taraf\u0131ndan istenmeyebilir veya onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun \u015fekilde olmayabilir. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n sitelerin verilerini izlemesi fikrinden duygusal olarak rahats\u0131z olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<a href=\"#footnote-12\"><sup>12<\/sup><\/a> bu onlar\u0131n g\u00fcvenini azaltabilmekte ve payla\u015f\u0131m davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilmektedir. \u00d6z d\u00fczenlemeli \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi a\u015famas\u0131nda teori ve tavsiyelere, g\u00fcven olu\u015fturma gereklilikleri de d\u00e2hil edilmelidir.\r\n\r\n&nbsp;\r\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\r\n\r\n<img src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image2-1.jpeg\" alt=\"bina, b\u00fcy\u00fck, kule i\u00e7eren bir resim Yapay zeka taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f i\u00e7erik yanl\u0131\u015f olabilir.\" \/>\r\n<div class=\"textbox__content\">\r\n\r\npanopticon \/ pan \u00b7 op \u00b7 ti \/ con (isim) g\u00f6zetim i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f dairesel bir cezaevi tasar\u0131m\u0131; b\u00f6ylece t\u00fcm (pan-) mahkumlar\u0131 her zaman tek bir bek\u00e7i taraf\u0131ndan (-opticon) her zaman g\u00f6zlenebildi ve mahkumlar her zaman izlendiklerini biliyorlard\u0131.\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<h4>\u00c7IKTI Y\u00d6NTEMLER\u0130 VE C\u0130HAZLAR<\/h4>\r\nGelecekteki dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinin, ak\u0131ll\u0131 telefonlar, ak\u0131ll\u0131 TV'ler, e-kitaplar, ak\u0131ll\u0131 saatler ve di\u011fer bir\u00e7ok cihaz\u0131 i\u00e7erebilecek \u00e7ok cihazl\u0131 deneyimler olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Her bir cihaz, kendine \u00f6zg\u00fc gizlilik sorunlar\u0131 ve dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 etkiler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Ak\u0131ll\u0131 telefonlar ve giyilebilir cihazlar gibi ki\u015fisel cihazlar, ger\u00e7ek zamanl\u0131 \u00f6\u011frenme i\u00e7in idealdir ancak ayn\u0131 zamanda dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsurlar da olu\u015fturabilmektedir. Bu nedenle, bu t\u00fcr cihazlardaki \u00f6\u011frenme deneyimleri, \u00f6\u011frenenleri rahats\u0131z etmeyecek veya onlar hakk\u0131nda kontrol edilemeyen \u015fekillerde (bir ak\u0131ll\u0131 telefondan bir gruba projeksiyon yaparken a\u00e7\u0131l\u0131r pencerede g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen bir hat\u0131rlatma gibi) gizlili\u011fi koruyacak \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunu ba\u015farmak i\u00e7in stratejiler aras\u0131nda bildirimleri dikkatle planlamak, bir \u00f6\u011frenenin mevcut g\u00f6revini kesintiye u\u011fratmaktan ka\u00e7\u0131nmak ve bildirim zamanlamas\u0131n\u0131 \u00f6rne\u011fin ders s\u0131ras\u0131nda de\u011fil, mola zamanlar\u0131nda bildirim g\u00f6ndermek gibi. Birden fazla ki\u015fi taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan cihazlar\u0131n (\u00f6r., ak\u0131ll\u0131 TV'ler), sosyal ortamlarda ki\u015fisel bilgilerin s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da \u00f6nlemesi gerekmektedir. Bunu yapmak i\u00e7in, bu t\u00fcr cihazlarla ilgili bildirimler, \u00f6\u011frenen taraf\u0131ndan istenmedik\u00e7e ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 gizleyen genel \u00f6neriler sa\u011flamal\u0131d\u0131r.\r\n<h4>VER\u0130 YER\u0130 VE M\u00dcLK\u0130YET<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenme deneyimlerini da\u011f\u0131t\u0131k bir platforma entegre etmenin tipik bir nedeni, bu \u00f6\u011frenme deneyimleri aras\u0131nda \u00f6neri ve uyarlama yetenekleri sa\u011flamakt\u0131r. Bu, veri toplama ve depolama tesislerinin, ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n ve adaptasyon yeteneklerinin uygulanmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00c7o\u011fu sistemde, bu bile\u015fenler merkezile\u015fmi\u015f olacak; bu nedenle \u00f6\u011frenen ve bu bile\u015fenler aras\u0131nda g\u00fcven in\u015fa etmek son derece \u00f6nemlidir.\r\n\r\nBu, bile\u015fenleri tek bir departman veya kurulu\u015f gibi g\u00fcvenilir, yerel bir varl\u0131\u011f\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131na alarak yap\u0131labilir. Bununla birlikte, bu, bile\u015fenleri ayr\u0131ca, \u00f6rnekler aras\u0131nda toplanan verilerden elde edilebilecek \u00f6nemli i\u00e7g\u00f6r\u00fclerden de koruyabilir ve \u00f6\u011frenen verilerinin hareketlili\u011fini daha hantal hale getirebilmektedir.\r\n\r\nBunun yerine, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n, b\u00f6l\u00fcmlerin ve kurulu\u015flar\u0131n ayn\u0131 merkezi bile\u015fenleri payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6\u011frenme platformu olu\u015fturulabilir. Ancak, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini toplayan tek bir varl\u0131k, bilgisayar korsanlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ekici bir hedef olu\u015fturmaktad\u0131r<a href=\"#footnote-13\"><sup>13<\/sup><\/a>. Bu nedenle iyi bir de\u011fi\u015f toku\u015f, bu bile\u015fenleri \u00f6\u011frenenlerin g\u00fcvenebilece\u011fi kadar \u201cd\u00fc\u015f\u00fck\u201d ancak verimli hareketlilik ve kullan\u0131c\u0131 modelleme birlikteli\u011fine izin verecek kadar y\u00fcksek bir seviyeye koymakt\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, veri \/ i\u00e7g\u00f6r\u00fc de\u011fi\u015fkenlik sorunlar\u0131, ta\u015f\u0131nabilirlik gereksinimleri ve standart API'ler ile azalt\u0131labilir.\r\n\r\nDi\u011fer bir soru, platformdaki her bir \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenenlerin verilerine nas\u0131l eri\u015febilece\u011fidir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n farkl\u0131 uygulamalara farkl\u0131 d\u00fczeylerde g\u00fcvenmesi muhtemel oldu\u011fundan, uygulamalar\u0131n \u00f6\u011frenenlerin verilerini en iyi \u015fekilde kullanmalar\u0131na izin verirken ayn\u0131 zamanda her \u00f6\u011frenenin gizlilik tercihlerine sayg\u0131 duymak i\u00e7in bir eri\u015fim kontrol mekanizmas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Uyarlamal\u0131 sistemlerdeki yeni bir geli\u015fme, uyarlamalar\u0131 merkezi bir sunucu yerine \"istemci taraf\u0131nda\" hesaplamak i\u00e7in gereken hesaplamalar\u0131 yapmakt\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar, bu t\u00fcr istemci taraf\u0131 y\u00f6ntemlerin gizlilik endi\u015felerini hafifletti\u011fini g\u00f6stermektedir<a href=\"#footnote-14\"><sup>14<\/sup><\/a>. Bununla birlikte, m\u00fc\u015fteri taraf\u0131 uyarlama y\u00f6ntemleri yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m y\u00f6ntemlerini kullanabilmekte (\u00f6r., o zaman kurallar, basit s\u0131n\u0131fland\u0131rma) ve ara\u015ft\u0131rma, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cihazlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131 durumunda verilerinin sald\u0131r\u0131ya u\u011framas\u0131ndan endi\u015fe duyabileceklerini ve kullan\u0131c\u0131 modellerinin endi\u015fe duyduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Cihazlar\u0131n\u0131 kaybettikleri veya bozduklar\u0131 takdirde sonsuza dek kaybolmaktad\u0131r.\r\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\r\n<div class=\"textbox__content\">\r\n\r\nBu verileri bir ekosistem ba\u011flam\u0131na a\u00e7ma konusunda b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, kestirimci analitik, derslerde kimin ba\u015far\u0131l\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir\u2026ancak bunu \u00f6\u011frencilere g\u00f6stermeli miyiz? Kendini ger\u00e7ekle\u015ftiren bir kehanette mi bulunaca\u011f\u0131z? Bunun etik d\u0131\u015f\u0131 konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir. Bundan ka\u00e7\u0131nman\u0131n yolu, veri sistemlerini y\u00f6netmek i\u00e7in bir y\u00f6netim sistemi kullanmak ve bu konuda duyarl\u0131 olmakt\u0131r.\r\n<p style=\"text-align: right;\"><b>Phill Miller<\/b>, Ba\u015f \u00d6\u011frenmek\r\nve Yenilik G\u00f6revlisi, Blackboard<\/p>\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\nBu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve k\u0131s\u0131tlamalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 veri y\u00f6netimi ve ki\u015fiselle\u015ftirme yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6neriyoruz: \u0130lk a\u015famada, \u00f6\u011frenen yetkinlik verileri, kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan hangi \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n \u00f6nerilece\u011fine karar vermek i\u00e7in platform taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r (meta-adaptasyon). \u0130kinci a\u015famada, bireysel uygulamalar uygulama d\u00fczeyinde uyarlamalar yapmak i\u00e7in (makro adaptasyon), d\u00fczenlenmi\u015f eri\u015fim kontrol\u00fcne ra\u011fmen, benzer verileri kullanabilir. Son olarak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada, m\u00fc\u015fteri taraf\u0131 mekanizmalar\u0131, \u00f6\u011frenme deneyiminde ince ayarlamalar yapmak i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 verilerini ve davran\u0131\u015fsal izlemeyi kullanabilir (mikro adaptasyon).\r\n<h4>VER\u0130 M\u00dcLK\u0130YET\u0130 VE Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/h4>\r\n\u00c7o\u011fu modern \u00e7evrim i\u00e7i hizmetin son kullan\u0131c\u0131 lisans s\u00f6zle\u015fmesi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda toplad\u0131klar\u0131 ki\u015fisel bilgiler \u00fczerinde tam m\u00fclkiyet talep etmektedir. Yine de bu iddian\u0131n yasall\u0131\u011f\u0131 sorgulanabilir: Hukuken \u201cbilgi edinme\u201d kavram\u0131 h\u00e2l\u00e2 yeni ve bu konu hakk\u0131nda yasalar h\u00e2l\u00e2 yaz\u0131lmaktad\u0131r. Dahas\u0131, kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda yap\u0131lan \u00f6n ara\u015ft\u0131rmalar, son kullan\u0131c\u0131lara ki\u015fisel bilgilerinin sahipli\u011fini vermenin yararlar\u0131 oldu\u011funu ve farkl\u0131 dijital \u00f6\u011frenme sistemleri aras\u0131nda verilerin hareketini h\u0131zland\u0131rabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak, veri sahipli\u011fi m\u00fcnhas\u0131r de\u011fildir ve di\u011fer kurulu\u015flara (\u00f6r., uygulamalar, i\u015fverenler, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar) bir bireyin verileri \u00fczerinde k\u0131smi ortak sahiplik verilmesi istenebilmektedir. Bu ikincil sahipler, en d\u00fc\u015f\u00fck miktarda veri talep etmeli, di\u011ferinin ayn\u0131s\u0131 depolamadan ka\u00e7\u0131nmal\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda verilerin kimliklerini kald\u0131rmal\u0131d\u0131r.\r\n\r\nVeri sahipli\u011fi, \u00f6\u011frenenlerin omuzlar\u0131na a\u011f\u0131r bir y\u00fck bindirmektedir. Bu, verileri hakk\u0131nda payla\u015f\u0131m kararlar\u0131 vermede aktif bir rol oynamalar\u0131na izin verir ancak t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar motive olmayabilir ve bu sorumlulu\u011fu \u00fcstlenmeyebilmektedir\r\n\r\n401 (k) modelinde, verinin m\u00fclkiyeti resm\u00ee olarak \u00f6\u011frenene ait iken bunlarla ilgili karar verme sorumlulu\u011funu k\u0131smi olarak \u00f6\u011fretmen veya y\u00f6netici vb bir m\u00fctevelli heyetine devredebilirler. Bir \"veri sorumlusu\" olarak, bu m\u00fctevelliye daha sonra \u00f6\u011frenen ad\u0131na kararlar alma izni verilecektir; ancak bu yetkilerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyen kat\u0131 bir politika olmal\u0131d\u0131r. Bu politika, her zaman izin verilen, asla izin verilmeyen veya kullan\u0131c\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131n\u0131 gerektiren birka\u00e7 uygulamay\u0131 ana hatlar\u0131yla belirtebilmektedir.\r\n\r\nBu durumda, bu onay yaln\u0131zca \u201ciptal etme\u201d se\u00e7ene\u011fi olan bir bildirim olmamal\u0131d\u0131r. Bunun yerine, kullan\u0131c\u0131dan \u00f6nerilen uygulamaya resm\u00ee olarak kat\u0131lmas\u0131n\u0131 istemelidir. Bu uygulama, \u00f6\u011frenenleri bilin\u00e7li bir r\u0131za ve onama karar\u0131 verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fckseltmektedir.\r\n<div class=\"textbox shaded\">\r\n\r\nVeri sahipli\u011fini 401 (K) gibi yap\u0131land\u0131r\u0131n\r\n\r\n<\/div>\r\nSon olarak, birden fazla taraf belirli verilerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bir s\u00f6z sahibi oldu\u011funda, \u0130ki Ki\u015fi Aras\u0131 \u00d6zel E\u015fitlik Testi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc (ABD Hava Kuvvetleri Talimat\u0131 91-104 [16]) taraf\u0131ndan \u00f6nerilen bir konsept) olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Herhangi bir ki\u015finin kas\u0131tl\u0131 veya kas\u0131ts\u0131z olarak veri s\u0131zd\u0131rmas\u0131n\u0131 veya hara\u00e7 veya sosyal m\u00fchendislik sald\u0131r\u0131lar\u0131yla ma\u011fdur edilmesini \u00f6nlemektedir.\r\n<h3>Veri Payla\u015f\u0131m\u0131<\/h3>\r\nDijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde toplanan veriler, sistem d\u0131\u015f\u0131ndaki ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilir. Bu ama\u00e7lardan biri, verileri \u00f6\u011frenenin kullan\u0131m\u0131na sunabilmektir, bu da <i>\u00f6l\u00e7\u00fcmleme \u00e7a\u011f\u0131<\/i> benzeri yeniliklere izin vermektedir. Bunun \u00f6tesinde, \u00f6\u011frenme sistemleri \u00f6\u011frenim materyallerinin, faaliyetlerin ve sonu\u00e7lar\u0131n di\u011fer \u00f6\u011frenenlerle (sosyal \u00f6\u011frenme deneyimlerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan), ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 (\u00f6\u011frenim inovasyonunu katalize eden) ve i\u015fverenlerle (kurumsal karar vermeyi bilgilendirerek) payla\u015fmalar\u0131na izin verebilmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcm, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri taraf\u0131ndan toplanan ve \u00fcretilen verilerin sosyal, akademik ve \u00f6rg\u00fctsel kullan\u0131m\u0131n\u0131n mahremiyete ilgili sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir.\r\n<h4>N\u0130CEL\u0130KSEL BENL\u0130K<\/h4>\r\nDijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00f6\u011frenen verilerini \u00f6\u011frenenlerin kendileriyle payla\u015farak, kendi verilerine ili\u015fkin i\u00e7g\u00f6r\u00fc kazanmalar\u0131na olanak tan\u0131yan bir \"niceliklendirilmi\u015f benlik\" deneyimi yaratabilir. \u00d6rne\u011fin, \u00f6zenle olu\u015fturulmu\u015f ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f Infografikler, bireylerin kimliklerinin ortak ve benzersiz y\u00f6nlerini ke\u015ffetmelerine izin verebilir<a href=\"#footnote-15\"><sup>15<\/sup><\/a>. Bu t\u00fcr i\u00e7g\u00f6r\u00fcler, bir\u00e7ok insan\u0131n giyilebilir teknolojiler ve s\u00fcrekli izleme ile gelen potansiyel mahremiyet ihlallerini kabul etmelerinin \u00f6nemli bir nedenidir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6l\u00e7\u00fclen \u00f6z, bir dijital \u00f6\u011frenme sisteminin veri toplama \u00e7abalar\u0131n\u0131n ard\u0131nda motive edici bir fakt\u00f6r olabilir. Ayr\u0131ca, 'niceliksel benlik' \u00f6\u011frenme i\u00e7in bir kataliz\u00f6r olabilir. Kendi kendine takip edilen parametreleri oyuna benzer bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kendilerini daha ileri itmelerini te\u015fvik eden ve te\u015fvik eden yeni g\u00fcd\u00fcsel ve hetagojik destek yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturabilir.\r\n<h4>SOSYAL \u00d6\u011eRENME DENEY\u0130MLER\u0130<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenici verilerini \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015fmak, baz\u0131 durumlarda <i>Aile E\u011fitimi Haklar\u0131 ve Mahremiyet Yasas\u0131<\/i> veya <i>Genel Veri Koruma Y\u00f6netmeli\u011fi<\/i> gibi d\u00fczenlemelerin ihlali olarak de\u011ferlendirilebilir. Bu nedenle, \u00f6\u011frenenin (sistemin de\u011fil) bu t\u00fcr bilgileri a\u00e7\u0131klama karar\u0131n\u0131 vermesine dikkat edilmelidir. Payla\u015fmaya istekli \u00f6\u011frenenler bile, t\u00fcm sosyal payla\u015f\u0131mlar\u0131yla payla\u015fmak istemeyebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 sosyal etkinliklerden<a href=\"#footnote-16\"><sup>16<\/sup><\/a> rahats\u0131z olabilirler. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131m amac\u0131yla ba\u011flant\u0131lar\u0131ndan bir alt k\u00fcmesini se\u00e7melerine izin verilmelidir ve \u00f6\u011frenme sistemi bu s\u00fcre\u00e7te aktif olarak onlara yard\u0131mc\u0131 olabilir.\r\n<h4>ARA\u015eTIRMA VE KURUMSAL KARAR VERME<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenme verileri ayr\u0131ca ara\u015ft\u0131rma ve kurumsal karar alma i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Mahremiyet uzmanlar\u0131, bilgilerin ikincil kullan\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131c\u0131lara a\u00e7\u0131k\u00e7a iletilmesi gerekti\u011fini, aksi takdirde kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bunu \u00f6\u011frendiklerinde \u015fa\u015f\u0131rabileceklerini ve mahremiyetlerinin ihlal edildi\u011fini hissedebileceklerini savunuyor<a href=\"#footnote-17\"><sup>17<\/sup><\/a>. Ayr\u0131ca, uyulmas\u0131 gereken ara\u015ft\u0131rma ve istihdama ili\u015fkin uygulamalar\u0131 \u00e7evreleyen yasalar ve d\u00fczenlemeler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, istihdam ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 kanunen yasaklansa da algoritmik kararlar\u0131n istenmeyen \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 i\u00e7erdi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle, \u00f6rne\u011fin terfi kararlar\u0131 i\u00e7in makine yarg\u0131s\u0131 kullanmadan \u00f6nce etik de\u011ferlendirmelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekir.\r\n<div class=\"textbox shaded\">\r\n\r\nHetagoji = \u00f6z-y\u00f6netimli \u00f6\u011frenme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\r\n\r\n<\/div>\r\n<h3>Gizlilik Destek Mekanizmalar\u0131<\/h3>\r\nDijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde gizlilik deste\u011fi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli teknikler uygulanabilir. Bu son b\u00f6l\u00fcmde faydalar\u0131 ve eksiklikleri tart\u0131\u015fmaktad\u0131r.\r\n<h4>MAHREM\u0130YET B\u0130LD\u0130R\u0130MLER\u0130<\/h4>\r\n\u00c7evrim i\u00e7i mahremiyet politikalar\u0131 genellikle yasal, kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yaz\u0131l\u0131r ve bunlar\u0131 anlamak i\u00e7in akademik okuma seviyesi gerekir. Ger\u00e7ekten de bir\u00e7ok ki\u015fi \u00e7evrim i\u00e7i mahremiyet politikalar\u0131n\u0131 okudu\u011funu iddia etse de \u00e7o\u011fu asl\u0131nda bunlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmez veya bunlar\u0131 anlayacak kadar dikkatli okumaz<a href=\"#footnote-18\"><sup>18<\/sup><\/a>. Bu nedenle, mahremiyet bildirimlerini \u00f6zetlemek i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ancak \u00f6zetlenmi\u015f mahremiyet bildirimleri, yans\u0131tt\u0131klar\u0131 politikalar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde temsil etmek i\u00e7in genellikle \u00e7ok basittir<a href=\"#footnote-19\"><sup>19<\/sup><\/a>. Bunun bir yolu, metni daha okunabilir hale getirmek i\u00e7in katmanlara vurgu yapan yap\u0131lar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere eklemektir,<a href=\"#footnote-20\"><sup>20<\/sup><\/a> ancak bunlar\u0131n insanlar\u0131n anla\u015fmalar\u0131 okumak i\u00e7in harcad\u0131klar\u0131 s\u00fcreyi (azaltmak yerine) art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n, vermeleri istenen mahremiyet kararlar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirilmeleri gerekti\u011fi konusunda fikir birli\u011fi olmas\u0131na ra\u011fmen, ger\u00e7ekte bu \u015fekilde davranmak onlar\u0131 bir karara varma a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok korku duymalar\u0131na veya isteksiz hale gelmelerine neden olur. O halde sonu\u00e7: Herhangi bir mahremiyet bildirimine g\u00fcvenmemek, bunun yerine mahremiyet kararlar\u0131n\u0131 daha basit hale getirmektir.\r\n<h4>KONTROL MEKAN\u0130ZMALARI<\/h4>\r\nBasit mahremiyet kontrolleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gizlilik ayarlar\u0131 \u00fczerinde kontrol sahibi olmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin, sosyal payla\u015f\u0131m ayarlar\u0131nda, karar alan\u0131n\u0131 basitle\u015ftirmek i\u00e7in al\u0131c\u0131lar grupland\u0131r\u0131labilir ve kontrol matrisinin grafiksel g\u00f6sterimleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131m modellerini anlamalar\u0131na ve y\u00f6netmelerine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Se\u00e7ici bilgi payla\u015f\u0131m\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyet gerginliklerini hafifletmek i\u00e7in kullanabilecekleri bir\u00e7ok stratejiden sadece biridir. Ayn\u0131 \u015fekilde, mahremiyet denetimi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kimin ne g\u00f6rece\u011fini belirtti\u011fi geleneksel bir \"payla\u015f\u0131m matrisinden\" daha \u00e7e\u015fitli ve sezgisel yollarla sa\u011flanabilir. Ara\u015ft\u0131rmalar, kullan\u0131c\u0131lara istedikleri mahremiyet \u00f6zelliklerini vermenin \u00f6nemli oldu\u011funu, k\u0131s\u0131tl\u0131 ba\u011flanabilirlik ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sosyal sermayeyi ka\u00e7\u0131rmamalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131.<a href=\"#footnote-21\"><sup>21<\/sup><\/a>\r\n<div class=\"textbox shaded\">\r\n\r\nNe yaz\u0131k ki, kullan\u0131c\u0131lar verileri \u00fczerinde tam kontrol sahibi olmak istediklerini iddia etseler de genellikle bu kontrolden fiilen yararlanma zahmetinden ka\u00e7\u0131n\u0131rlar\r\n\r\n<\/div>\r\nYo\u011fun \u015fekilde izin verilen varsay\u0131lanlarla birlikte, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kontrol mekanizmalar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131n bask\u0131n olmas\u0131na yol a\u00e7ar. Kontrol\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri ak\u0131ll\u0131 varsay\u0131lan ayarlar\u0131 kullanmal\u0131 ve mevcut kontrolleri olabildi\u011fince basit hale getirmelidir.\r\n\r\n&nbsp;\r\n<div><img class=\"alignnone wp-image-294 size-full\" src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786.png\" alt=\"\" width=\"1750\" height=\"1167\" \/><\/div>\r\n<h4>MAHREM\u0130YET D\u00dcRTMES\u0130<\/h4>\r\nD\u00fcrtmeler, insanlar\u0131n bir y\u00f6ne veya di\u011ferine karar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran ince ancak ikna edici ipu\u00e7lar\u0131d\u0131r. Mahremiyet saikine bir \u00f6rnek mahremiyet karar\u0131n\u0131n Makul hale getirilmesini kolayla\u015ft\u0131ran bir gerek\u00e7edir. Gerek\u00e7eler aras\u0131nda, bilgi isteme, a\u00e7\u0131klaman\u0131n yararlar\u0131n\u0131 vurgulama, sosyal normlara ba\u015fvurma veya bir al\u0131c\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini temsil etmek i\u00e7in sembolik bir karakter sa\u011flama (\u00f6r., \u201cmahremiyet taahh\u00fcd\u00fc\u201d) gerek\u00e7eleri yer almaktad\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyet kararlar\u0131n\u0131 d\u00fcrtmek i\u00e7in ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131m, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu varsay\u0131lana sevk eden makul varsay\u0131lan ayarlar sa\u011flamakt\u0131r.\r\n\r\nBug\u00fcne kadar de\u011ferlendirilen mahremiyet saiki genellikle sadece baz\u0131 kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in i\u015fe yarar ancak di\u011ferlerini etkilemez veya hatta memnuniyet sa\u011flamaz. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar d\u00fcrtmenin mahremiyet konusunda \u201cherkes i\u00e7in tek standart\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 getirdi\u011fini iddia ediyor<a href=\"#footnote-22\"><sup>22<\/sup><\/a>. Bu d\u00fcrtmeler herkes i\u00e7in nadiren iyi oldu\u011fundan, t\u00fcketici \u00f6zerkli\u011fini tehdit edebilir. Bu nedenle, sadece \u00f6\u011frenenler aras\u0131nda mahremiyet konusunda fikir birli\u011fi varsa te\u015fvik etmek en iyisidir. Bu gibi durumlarda, d\u00fcrtme varsay\u0131lan olarak gizlili\u011fi uygular ancak kullan\u0131c\u0131lar\u0131n farkl\u0131 bir ayar istemeleri durumunda onlara bir se\u00e7enek sunar.\r\n<h4>KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET<\/h4>\r\nKullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyete ilgili karar verme uygulamalar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in yeni bir ara\u00e7t\u0131r<a href=\"#footnote-23\"><sup>23<\/sup><\/a>. Kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan tasarlanan gizlilik tabanl\u0131 bir sistem \u00f6nce kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyete ilgili \u00f6zelliklerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mekte, sonra bunu gizlilik tercihlerini modellemek i\u00e7in girdi olarak kullanmekte ve son olarak sistemin gizlilik ayarlar\u0131n\u0131 bu tercihlere uyarlar (bk. \u015eekil 8-2).\r\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\r\n<div class=\"textbox__content\">\r\n\r\nKullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, \u00f6\u011frenenlere mahremiyetleri \u00fczerinde hi\u00e7bir kontrol veya bilgi vermemekle, onlara tam kontrol ve bu a\u015f\u0131r\u0131 bilgi verme aras\u0131ndaki dengeyi kurmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.\r\n\r\n<strong>KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET KAVRAMINI G\u00d6STERMEYE YARDIMCI OLACAK \u0130K\u0130 \u00d6RNEK<\/strong>\r\n\r\n1. Dijital bir \u00f6\u011frenme sistemi normalde ba\u011flama uygun e\u011fitim al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 (\u00d6rg\u00fctsel uygulama) vermek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n konumunu (veri) izler. Bununla birlikte, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bir\u00e7ok gen\u00e7 anne gibi (Kullan\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri), Mary'nin (Kullan\u0131c\u0131), konumunun (Veri) mesai saatleri d\u0131\u015f\u0131nda izlenmesini istemedi\u011fini (Di\u011fer fakt\u00f6r) bilmektedir. Bu nedenle, Mary mesai saatinde olmad\u0131\u011f\u0131nda konum izleyiciyi varsay\u0131lan olarak kapatmaktad\u0131r (Varsay\u0131lan).\r\n\r\n2. David'in son kilometre ta\u015f\u0131n\u0131n yeni kazand\u0131\u011f\u0131 iki sertifikay\u0131 (Veri) kurulu\u015funda (Al\u0131c\u0131) nas\u0131l payla\u015faca\u011f\u0131na karar vermesi gerekmektedir. \u0130\u015fvereninin kurallar\u0131 (\u00d6rg\u00fctsel k\u0131s\u0131tlama) nedeniyle, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bu kilometre ta\u015flar\u0131n\u0131 do\u011frudan amiriyle (Al\u0131c\u0131) payla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00dcstelik, \u00f6nceki etkile\u015fimlerinden (Kullan\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131), kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet David'n di\u011fer baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerle yak\u0131n ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyor. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet (Tavsiye) yeni sertifikalar\u0131n\u0131 bu b\u00f6l\u00fcmlerin ba\u015fkanlar\u0131yla (Al\u0131c\u0131) payla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini ve yeni kazan\u0131lm\u0131\u015f becerilerini kullanmakla ilgilenme ihtimalinin y\u00fcksek oldu\u011funu (Gerek\u00e7e) a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir.\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\nKullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyete at\u0131lan ilk ad\u0131m, \u00f6\u011frenenlerin gizlili\u011fe ili\u015fkin \u00f6zelliklerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mektir. Bu ad\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, \u00f6\u011frenme sistemi geli\u015ftiricileri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n karar verme uygulamalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fullu\u011funu ve \u00e7ok boyutlulu\u011funu kabul etmelidir. Ayr\u0131ca \u00f6\u011frenenlerin gizlilik uygulamalar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fkenli\u011fini de not etmelidirler; Bununla birlikte, bunlar genellikle k\u0131sa bir \u201cgizlilik profili\u201d k\u00fcmesi taraf\u0131ndan yakalanabilir ve benzer \u015fekilde, potansiyel veri al\u0131c\u0131lar\u0131 genellikle birka\u00e7 grup veya \u201cdaire\u201d halinde d\u00fczenlenebilir.\r\n\r\nBir sonraki ad\u0131m mahremiyetin modellenmesidir. Bu, \u00f6\u011frenenlerin mevcut mahremiyet uygulamalar\u0131na uygun bir \u015fekilde yap\u0131labilir; ancak baz\u0131 durumlarda, mevcut uygulamalar\u0131na uygun gizlilik uygulamalar\u0131 \u00f6nermek daha iyi olabilir ve yine de di\u011fer durumlarda, \u00f6\u011frenenlerin mevcut uygulamalar\u0131n\u0131n tamamen \u00f6tesine ge\u00e7mek en iyisi olabilir. Model, kullan\u0131c\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131 ve k\u0131s\u0131tlar\u0131n\u0131 da dikkate alabilir. Son olarak, bu kullan\u0131c\u0131 modelini kullanarak, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bir dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n gizlilik ayarlar\u0131n\u0131 ve ayr\u0131ca belirli bilgi isteme gerek\u00e7elerini, gizlilik belirleme aray\u00fcz\u00fcn\u00fc ve \u00f6\u011frenme \u00f6nerme uygulamalar\u0131n\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirebilir.\r\n\r\nTart\u0131\u015fmal\u0131 olarak, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bask\u0131n veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmadan mahremiyete ilgili do\u011fru bilgileri ve do\u011fru miktarda kontrol\u00fc sa\u011flayarak bir \u00f6\u011frenenden mahremiyet karar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fck\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 alabilir.<a href=\"#footnote-24\"><sup>24<\/sup><\/a>\r\n<h3>Uygulama \u00d6nerileri<\/h3>\r\n\u00d6\u011frenme s\u00fcrecinde ekosistemin tasar\u0131m\u0131nda sezgisel mahremiyet kontrolleri olu\u015fturacak ve ayr\u0131ca \u00f6\u011frenenlere rehberlik etmesi i\u00e7in gizlili\u011fe duyarl\u0131 dan\u0131\u015fmanlar olu\u015fturacak birka\u00e7 ad\u0131m \u00f6neriyoruz.\r\n<h4>1. KARAR VERME<\/h4>\r\nG\u00fcven in\u015fas\u0131: \u00d6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir kaynaklardan geldi\u011finden emin olun. En ba\u015f\u0131ndan itibaren mant\u0131kl\u0131 veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 ve tasar\u0131m gere\u011fi mahremiyet felsefesini kullan\u0131n. Son olarak, i\u00e7eri\u011fe dayal\u0131 mahremiyet kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 ve anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay mahremiyet bilgilerini sa\u011flay\u0131n\r\n<div class=\"textbox textbox--exercises\"><header class=\"textbox__header\">\r\n<p class=\"textbox__title\"><b>ABD FEDERAL HAVACILIK Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/b><\/p>\r\n\r\n<\/header>\r\n<div class=\"textbox__content\">\r\n\r\n\u201cFH\u0130'y\u0130 incelerken buldu\u011fumuz \u015fey e\u011fitim ve operasyon aras\u0131ndaki \u00e7izgilerin bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 idi. \u2026U\u00e7aklarda analitikli alg\u0131lay\u0131c\u0131lar bulunur; bunlar, profiller olu\u015fturabilir ve pilotlar\u0131n g\u00fcvenli olmayan bir \u015fey yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirler. FAA'n\u0131n pilotlara geri bilgi sa\u011flamak i\u00e7in bir programa bakmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ancak sendika odakl\u0131 ve yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan pilotlar \u201cHay\u0131r, bizi izleyemezsiniz!\u201d dedi. B\u00f6ylece, bu veriler i\u00e7in koruyucu bir birlik olu\u015fturdular. Bu \u015fekilde, bir sorun olmas\u0131 durumunda, bir dizi onay ve veri koruyucusu vard\u0131r, b\u00f6ylece pilot cezai olarak zarar g\u00f6rmez ancak bilgilendirilebilir.\u201d\u2014 <b>Michael Smith<\/b>, K\u0131demli Teknik Uzman, ICF\r\n<b>Ger\u00e7ek D\u00fcnya \u00d6rne\u011fi<\/b>\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<h4>2. \u0130LET\u0130\u015e\u0130M \u015eEKL\u0130<\/h4>\r\nFarkl\u0131 mahremiyet y\u00f6netimi stratejilerine uyarlay\u0131n: <i>'Se\u00e7ici Payla\u015f\u0131mc\u0131lara<\/i> verileri belirli uygulamalara ve ki\u015fi gruplar\u0131na se\u00e7ici olarak payla\u015fma olana\u011f\u0131 verin. \u00d6\u011frenme materyallerine se\u00e7mek ve payla\u015f\u0131m bi\u00e7imlerine k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7i ki\u015fiselle\u015ftirilmemi\u015f y\u00f6ntem kullanmas\u0131 i\u00e7in<i> oto sans\u00fcre<\/i> izin verin. Etkinlik bildirimi ve sosyal platform \u00f6zelliklerini deveden \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in <i>Zaman Tasarrufu<\/i> sa\u011flayan cihaz y\u00f6neticilerine izin verin. <i>Mahremiyet Koruyuculara<\/i> t\u00fcm i\u015flevler i\u00e7in, <i>Mahremiyet Dengeleyicilere<\/i> k\u00fcrasyon, engelleme ve do\u011frudan etkile\u015fimden ka\u00e7\u0131nma sa\u011flayacak y\u00f6ntemler i\u00e7in, <i>Mahremiyet \u0130ndirgeyicilere<\/i> de ekosistem i\u00e7indeki uyarlanabilir ve sosyal i\u015flevler i\u00e7in izin verin.\r\n<h4>3. TANIMLANAB\u0130L\u0130RL\u0130K SEV\u0130YELER\u0130<\/h4>\r\nUygun tan\u0131mlama d\u00fczeyleri tasarlama: Yarat\u0131c\u0131 ve (\u00f6z) de\u011ferlendirme ortamlar\u0131n\u0131n m\u00fcstear isim kullanmas\u0131na izin verirken mahremiyet amac\u0131yla kimlik gizlemeyi kullan\u0131n ancak bunlara g\u00fcvenmeyin. Resm\u00ee ve diplomatik ortamlar ger\u00e7ek bir isim politikas\u0131 uygulamal\u0131d\u0131r.\r\n<h4>4. VER\u0130 T\u00dcRLER\u0130N\u0130N TOPLANMASI<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fini koruma: Dijital bir Panoptikon'a olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in s\u0131n\u0131rs\u0131z i\u00e7erik izlemesini k\u0131s\u0131tlay\u0131n; e\u011flence ve \u00f6\u011frenme aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 kolay bildirim ve kontrol mekanizmalar\u0131 sa\u011flay\u0131n. Eri\u015fim kontrol\u00fc, \u015fifreleme, kimlik gizlili\u011fi ve \u015fa\u015f\u0131rtmay\u0131 kullanarak \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 faaliyetini koruyun ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda yerel olarak \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinlik verilerini i\u015fleyin ve kullan\u0131n.\r\n<h4>5. \u00c7IKTI Y\u00d6NTEMLER\u0130 VE C\u0130HAZLAR<\/h4>\r\nKullan\u0131c\u0131y\u0131 rahats\u0131z etmeyin: Bildirimleri dikkatlice planlay\u0131n ve bildirim aciliyeti i\u00e7in kolay kontroller sa\u011flay\u0131n. Bildirim zamanlamas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenenin i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re uyarlay\u0131n.\r\n\r\nSosyal ortamlarda ki\u015fisel bilgilerin s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyin: \u00d6\u011frenenlerin yak\u0131n\u0131nda bulunan ki\u015filerin say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak (potansiyel olarak hassas) detaylar\u0131 a\u00e7\u0131klamayan ve her bildirimde sa\u011flanan bilgilerin miktar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyen genel bildirimler sa\u011flay\u0131n.\r\n<h4>6. ADAPTASYONLARI Y\u00d6NETME<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenme platformlar\u0131n\u0131n merkezi bile\u015fenlerini uygun seviyede uygulamak: G\u00fcvenilir bir varl\u0131\u011f\u0131n himayesinde merkezi \u00f6\u011frenme bile\u015fenlerini yerle\u015ftirin ve \u00f6\u011frenme modellerinin ta\u015f\u0131nabilirli\u011fini destekleyin. Standart API'ler ile \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fine izin verin.\r\n\r\n\u00d6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n kendi uyarlamalar\u0131n\u0131 yapmalar\u0131na ve merkezi olarak toplanan verilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in eri\u015fim kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 uygulamaya koymalar\u0131na izin verin.\r\n\r\n\u0130stemci tarafl\u0131 mikro adaptasyonu kullan\u0131n: \u0130stemci taraf\u0131 uygulamalarda \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 verilerini toplay\u0131n ve analiz edin. Bu verilerin gereksiz yere depolanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyin ve veri kayb\u0131n\u0131 veya \u00e7al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ge\u00e7ici \u015fekilde kullan\u0131n.\r\n<h4>7. VER\u0130 M\u00dcLK\u0130YET\u0130 VE Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlere, verilerinin sahipli\u011fini verin: \u00d6\u011frenenlerin, ham verilerini ve kullan\u0131c\u0131 modellerini kullanmalar\u0131na izin verin ve verilerini farkl\u0131 \u00f6\u011frenme kurumlar\u0131nda veya istihdam organizasyonlar\u0131nda yanlar\u0131nda bulundurmalar\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n.\r\n\r\n\u0130\u015fverenlere ve \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131na s\u0131n\u0131rl\u0131 sahiplik hakk\u0131 verin: \u0130\u015fverenlere ve \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131na hem en az miktarda hem de uygun veriler sa\u011flay\u0131n. Di\u011ferinin ayn\u0131s\u0131 depolamadan ve verileri tan\u0131mlamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n.\r\n\r\n\u00d6\u011frenenlerin bir \u201cveri g\u00f6revlisi\u201d belirlemesine izin verin: \u00d6\u011frenenlerin bir g\u00fcven ilkesi alt\u0131nda verilerini y\u00f6netmek i\u00e7in sorumluluklar\u0131n\u0131 bir \u201cveri g\u00f6revlisine\u201d devretmelerine izin verin ve \u0130ki Ki\u015fi Aras\u0131 \u00d6zel E\u015fitlik Testi<a href=\"#footnote-25\"><sup>25<\/sup><\/a> anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kullan\u0131n.\r\n<h4>8. SOSYAL \u00d6\u011eRENME DENEY\u0130MLER\u0130<\/h4>\r\nKullan\u0131c\u0131lara neyi payla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda kontrol imk\u00e2n\u0131 verin: Herhangi bir \u00f6\u011frenme kazan\u0131m\u0131n\u0131 varsay\u0131lan olarak ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n. Bunun yerine, \u00f6\u011frenme kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmadan \u00f6nce \u00f6\u011frenenlerden net bir karar al\u0131nmas\u0131n\u0131 isteyin. \u00d6\u011frenenlerin ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 her uygulama i\u00e7in uygun g\u00f6rd\u00fckleri ba\u011flant\u0131larla s\u0131n\u0131rlamalar\u0131na ve bir \"\u00f6\u011frenim arkada\u015f\u0131\" tavsiye uygulamas\u0131n\u0131 kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in izin verin.\r\n<h4>9. ARA\u015eTIRMA VE KURUMSAL KARAR VERME<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlere ikincil veri kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bilgi verin: \u00d6\u011frenenlere ikincil veri kullan\u0131m\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131 iletin ve kullan\u0131lan verileri ve amac\u0131 tam olarak belirtin.\r\n\r\nAra\u015ft\u0131rma ve kurumsal kararlar\u0131 konusunda sorumlu davran\u0131n: Ara\u015ft\u0131rma verilerini anonimle\u015ftirin ve y\u00fckseltme kararlar\u0131n\u0131n ayr\u0131mc\u0131 olmayan bir \u015fekilde al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan emin olun.\r\n<h4>10. MAHREM\u0130YET B\u0130LD\u0130R\u0130MLER\u0130<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlerin mahremiyet bildirimlerini okuma \u015fans\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131n: \u00d6\u011frenenlere h\u0131zl\u0131 bir genel bak\u0131\u015f sunmak i\u00e7in gizlili\u011fe dair i\u00e7erik bilgilerini kullan\u0131n ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 vurgulamak i\u00e7in etkileyici bildirimler verin. Gizlilik bildirimlerini, karikat\u00fcr, \u00e7izgi karakter vb. gibi yollarla \u00e7ekici ve eri\u015filebilir hale getirin ve benzer \u015fekilde kararlar\u0131 da basitle\u015ftirin (ki ideal olan\u0131 neredeyse bildirimlere hi\u00e7 ihtiya\u00e7 duyulmamas\u0131d\u0131r).\r\n<h4>11. KONTROL MEKAN\u0130ZMALARI<\/h4>\r\nEri\u015filebilir, grafiksel mahremiyet denetimlerini kullan\u0131n: Denetimleri apa\u00e7\u0131k ve kolayca eri\u015filebilir hale getirin. Kullan\u0131c\u0131lara yaln\u0131zca bilgiye eri\u015fimin \u00f6tesinde anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay kontroller vermek i\u00e7in grafik y\u00f6ntemleri kullan\u0131n. Herkes i\u00e7in (m\u00fcmk\u00fcn olan yerlerde) \u00e7al\u0131\u015fan ve basit olan bir gizlilik ayar\u0131 ara y\u00fcz\u00fc kullan\u0131n.\r\n<h4>12. MAHREM\u0130YET D\u00dcRTMES\u0130<\/h4>\r\nBir fikir birli\u011fi varsa d\u00fcrtmeleri kullan\u0131n: Neredeyse t\u00fcm \u00f6\u011frenenler onlar i\u00e7in en uygun mahremiyet ayar\u0131nda hem fikir olduklar\u0131nda gerek\u00e7eleri ve varsay\u0131lanlar\u0131 kullan\u0131n ve farkl\u0131 ayarlar istemeleri durumunda se\u00e7enek sa\u011flamak i\u00e7in d\u00fcrtmeler ekleyin.\r\n<h4>13. KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET<\/h4>\r\n\u00d6\u011frenenlerin mahremiyetle ilgili karar verme davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel gizlili\u011fi kullan\u0131n: \u00d6\u011frenenlerin mahremiyet tercihlerini ba\u011flam\u0131nda \u00f6l\u00e7erek \u00e7ok boyutlu yap\u0131lar\u0131ndan yararlan\u0131n. \u00d6nerilen, tamamlay\u0131c\u0131 veya yeni gizlilik uygulamalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra proaktif ve koruyucu uyum stratejileri \u00f6nerme konusunda dikkatli bir \u015fekilde denge kurun.\r\n\r\n<\/div>\r\n<h2>Kaynak\u00e7a<\/h2>\r\n<div class=\"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130\">\r\n\r\n<a><sup>1<\/sup>:<\/a>Sandia National Laboratories, Honeywell International Inc.'in tamam\u0131na sahip oldu\u011fu bir yan kurulu\u015f olan Sandia, LLC'nin National Technology &amp; Engineering Solutions taraf\u0131ndan DE-NA0003525 s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda ABD Entergy'nin Ulusal N\u00fckleer G\u00fcvenlik \u0130daresi Bakanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00f6netilen ve i\u015fletilen bir \u00e7ok g\u00f6revli laboratuvard\u0131r.\r\n\r\n<a><sup>2<\/sup>:<\/a>Cavoukian, A. (2009). <i>Privacy by design. <\/i>Ontario, Canada: Information and Privacy Commissioner of Ontario. http:\/\/www.ontla.on.ca\/library\/repository\/ mon\/23002\/289982.pdf\r\n\r\n<a><sup>3<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B. P. (2015). <i>A user-tailored ap-proach to privacy decision support <\/i>(Doctoral dis-sertation, UC Irvine).\r\n\r\n<a><sup>4<\/sup>:<\/a>Westin, A.F., Harris, L. et al. (1981). <i>The Dimensions of privacy: A national opinion research sur-vey of attitudes toward privacy. <\/i>New York: Garland.\r\n\r\n<a><sup>5<\/sup>:<\/a>Chellappa, R.K. &amp; Sin, R.G. (2005). Personalization versus privacy: An empirical examination of the online consumer\u2019s dilemma. <i>Information Technology and Management. 6<\/i>(2), 181\u2013202.\r\n\r\n<a><sup>6<\/sup>:<\/a>Malhotra, N.K., Kim, S.S. &amp; Agarwal, J. (2004). Internet users\u2019 information privacy concerns (IUIPC): The construct, the scale, and a nomological framework. <i>Information Systems Research. 15<\/i>(4), 336\u2013355.\r\n\r\n<a><sup>7<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B.P. &amp; Cherry, D. (2016, June). Gizlilik bildirimleri i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak \u00e7izgi roman. Mahremiyet Bildirimlerinin ve G\u00f6stergelerinin Gelece\u011fi konulu SOUPS 2016 \u00e7al\u0131\u015ftay\u0131nda sunulan bildiri, Denver, CO.\r\n\r\n<a><sup>8<\/sup>:<\/a>Wisniewski, P.J., Knijnenburg, B.P., &amp; Lipford, H.R. (2017). Making privacy personal: Profiling social network users to inform privacy education and nudging. <i>International Journal of Hu-man-Computer Studies. 98<\/i>, 95\u2013108.\r\n\r\n<a><sup>9<\/sup>:<\/a>age Wisniewski ve ark. (2017). Sonnotlar 8-7.\r\n\r\n<a><sup>10<\/sup>:<\/a>Narayanan, A. &amp; Shmatikov, V. (2008). Robust de-anonymization of large sparse datasets. In <i>IEEE Symposium on Security and Privacy <\/i>(pp. 111-125).\r\n\r\n<a><sup>11<\/sup>:<\/a>panopticon\u00a0: h\u00fccreleri gardiyan odas\u0131na bakan dairevi hapishane\r\n\r\n<a><sup>12<\/sup>:<\/a>Ibid<i>. <\/i>Chellappa &amp; Sin (2005). Sonnotlar 8-4.\r\n\r\n<a><sup>13<\/sup>:<\/a>Gootman, S. (2016). OPM hack: The most dangerous threat to the federal government today. <i>Journal of Applied Security Research. 11<\/i>(4), 517\u2013525.\r\n\r\n<a><sup>14<\/sup>:<\/a>1Kobsa, A., Cho, H., &amp; Knijnenburg, B.P. (2016). The effect of personalization provider characteristics on privacy attitudes and behaviors: An elaboration likelihood model approach. <i>Journal of the Association for Information Science and Technology, 67<\/i>(11), 2587\u20132606.\r\n\r\n<a><sup>15<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B.P., Sivakumar, S., &amp; Wilkinson, D. (2016). Recommender systems for self-actualization. In S. Sen &amp; W. Geyer (Eds.), <i>Proceedings of the 10th ACM Conference on Recommender Systems <\/i>(pp. 11\u201314). New York: ACM.\r\n\r\n<a><sup>16<\/sup>:<\/a>Sayfa, X., Knijnenburg, B.P. ve Kobsa, A. (2013). FYI: Communication style preferences underlie differences in location-sharing adoption and usage. In F. Mattern &amp; S. Santini (Eds.), <i>Proceedings of the 2013 ACM international joint conference on Pervasive and ubiquitous computing <\/i>(pp. 153\u2013 162). New York: ACM.\r\n\r\n<a><sup>17<\/sup>:<\/a>Teltzrow, M. &amp; Kobsa, A (2004). Impacts of user privacy preferences on personalized systems: a comparative study. In C.M. Karat, J. Blom, &amp; J. Karat (Eds.), <i>Designing Personalized User Experiences for eCommerce <\/i>(pp. 315\u2013332)<i>. <\/i>Norwell, MA: Kluwer Academic Publishers.\r\n\r\n<a><sup>18<\/sup>:<\/a>Compa\u00f1\u00f3, R. &amp; Lusoli, W. (2010). The policy maker\u2019s anguish: Regulating personal data behavior between paradoxes and dilemmas. In T. Moore, D. Pym, &amp; C. Ioannidis (Eds.), <i>Economics of Information Security and Privacy <\/i>(pp. 169\u2013185). Bos-ton, MA: Springer.\r\n\r\n<a><sup>19<\/sup>:<\/a>Nissenbaum, H. (2011). \u00c7evrim i\u00e7i gizlili\u011fe kavramsal bir yakla\u015f\u0131m. <i>Daedalus. 140<\/i>(4), 32\u201348.\r\n\r\n<a><sup>20<\/sup>:<\/a>Kay, M. ve Terry, M. (2010). Textured agreements: Re-envisioning electronic consent. In L.F. Cranor (Ed.), <i>Proceedings of the Sixth Symposium on Us-able Privacy and Security <\/i>(pp. 13:1\u201313:13). New York: ACM.\r\n\r\n<a><sup>21<\/sup>:<\/a>Wisniewski, P., Islam, A.K.M.N., Knijnenburg, B.P., &amp; Patil, S. (2015). Give social network users the privacy they want. In D. Cosley &amp; A. Forte (Eds.), <i>Proceedings of the 18th ACM Conference on Computer Supported Cooperative Work &amp; Social Computing <\/i>(pp. 1427\u20131441). New York: ACM.\r\n\r\n<a><sup>22<\/sup>:<\/a>Spiekermann, S., Grossklags, J., &amp; Berendt, B. (2001). E-privacy in 2nd generation e-commerce: Privacy preferences versus actual behavior. In M.P. Wellman &amp; Y. Shoham (Eds<i>.), Proceedings of the 3rd ACM Conference on Electronic Commerce<\/i> (pp. 38\u201347). New York: ACM.\r\n\r\n<a><sup>23<\/sup>:<\/a>age Knijnenburg (2015). Sonnotlar 8-2.\r\n\r\n<a><sup>24<\/sup>:<\/a>age Knijnenburg (2015). Son notlar 8-2\r\n\r\n<a><sup>25<\/sup>:<\/a>Two-Person Concept using Private Equality Testing\r\n\r\n<\/div>","rendered":"<div class=\"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130\">\n<p>Mahremiyet, da\u011f\u0131t\u0131k \u00f6\u011frenme sistemleri i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011frenenlerin farkl\u0131 kaynaklar aras\u0131ndaki g\u00fcvenini y\u00f6netmek, ki\u015finin telefonundaki uygulamalar\u0131n gizlili\u011fini y\u00f6netmek gibidir ki bu hassas \u00f6\u011frenim verileriyle u\u011fra\u015f\u0131rken tart\u0131\u015fmas\u0131z daha da \u00f6nemli hale gelen zor bir g\u00f6revdir. \u00d6zellikle, baz\u0131 sistemler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n her faaliyetini potansiyel bir \u00f6\u011frenme etkinli\u011fi olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr, b\u00f6ylece insanlar\u0131n sadece s\u0131n\u0131fta de\u011fil, ayn\u0131 zamanda do\u011fal ortamlarda da \u00f6\u011frenme ve e\u011fitim alma e\u011filimine girmektedir<\/p>\n<p>Modern dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00e7ok ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f ve yayg\u0131n \u00f6\u011frenme \u00f6nerileri sa\u011flamak i\u00e7in her yerde bulunan veri toplamay\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Sabit, her bedene uygun bir \u00f6\u011fretim program\u0131 etkinli\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7en bu sistemler, \u00f6\u011frenenlerin ilerlemelerini dakika dakika detaylar\u0131yla takip etmekte ve sonraki \u00f6\u011frenme etkinliklerini onlar\u0131n performanslar\u0131na g\u00f6re uyarlamaktad\u0131r. Bu, son derece verimli \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n elde edilmesinde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 olsa da bu t\u00fcr sistemler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan veri toplama ve kullan\u0131c\u0131 modelleme uygulamalar\u0131, ki\u015fisel verilerin gizlili\u011fini tehdit edebilmektedir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ki\u015fiselle\u015ftirme sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na olan g\u00fcvenleri zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131nda, bu t\u00fcr veri toplama ve \u00f6\u011frenen modelleme uygulamalar\u0131n\u0131n mahremiyete etkilerini ara\u015ft\u0131rmak \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Genellikle \u00f6\u011frenme sistemlerinde yer alan sosyal a\u011f yetenekleri, benimsenmelerini engelleyebilecek mahremiyet hususlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131karabilmektedir. Kullan\u0131c\u0131lar sosyal a\u011flarla ilgili ciddi mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015flerdir ancak bu uygulamalar\u0131n kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu a\u011flardaki mahremiyetlerini y\u00f6netme konusunda zorlanmaktad\u0131r. Bu nedenle, \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131nda \u00f6zenle tasarlanm\u0131\u015f mahremiyet y\u00f6netimi mekanizmalar\u0131 sa\u011flamak \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2>GELECEK \u00d6\u011eRENME EKOS\u0130STEM\u0130NDE MAHREM\u0130YET<\/h2>\n<p>Mevcut bir\u00e7ok \u00f6\u011frenme sisteminde, mahremiyet kontrolleri sonradan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir dizi gizlilik ayar\u0131d\u0131r ve buna karma\u015f\u0131k bir mahremiyet politikas\u0131 e\u015flik eder. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, gelecekteki \u00f6\u011frenme ekosistemi geli\u015ftirici ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n <a href=\"#footnote-2\"><sup>2<\/sup><\/a>endi\u015felerini en iyi \u015fekilde azaltan \u00f6zellikleri se\u00e7melerine imk\u00e2n tan\u0131mak i\u00e7in tasar\u0131mlar\u0131nda mahremiyet felsefesini kullanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyetin uygulanmas\u0131, sistemlerin \u00f6\u011frenenlerin mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 modellemesine ve onlara uyarlanabilir mahremiyet karar deste\u011fi sa\u011flamas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131yacakt\u0131r.<a href=\"#footnote-3\"><sup>3<\/sup><\/a><\/p>\n<p>Bu, geli\u015ftirme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc nominal olarak uzatsa da sistemin \u00e7ok say\u0131da karma\u015f\u0131k mahremiyet ayar\u0131na ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n gezinemedi\u011fi karma\u015f\u0131k bir mahremiyet politikas\u0131na sahip oldu\u011fu bir durumu ve daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, hi\u00e7 mahremiyet korumas\u0131 olmamas\u0131 durumunu \u00f6nlemektedir.<\/p>\n<h3>Veri Toplama<\/h3>\n<p>\u00d6\u011frenenin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fi, yeterlilikler ve ba\u011flam\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere, dijital bir \u00f6\u011frenme sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131labilecek bir\u00e7ok veri t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu t\u00fcr veriler anonim olarak toplanabilir veya bir \u00f6\u011frenenin profiliyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. Dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n veri toplama uygulamalar\u0131, toplanan verilerin t\u00fcr\u00fcne, kayna\u011f\u0131na ve potansiyel tan\u0131mlay\u0131c\u0131\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak benzersiz mahremiyet etkilerine sahip olabilmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 tan\u0131mlarken ve geli\u015ftirirken bu hususlar\u0131n nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131na de\u011finilmektedir.<\/p>\n<div class=\"textbox shaded\">\n<p>ekosistemin tasar\u0131m\u0131na ve geli\u015ftirmesine mahremiyet, olabildi\u011fince kolay \u015fekilde d\u00e2hil edilmelidir<\/p>\n<\/div>\n<h4>MAHREM\u0130YETE KARAR VERME<\/h4>\n<p>Da\u011f\u0131t\u0131k \u00f6\u011frenme sistemlerinin geli\u015ftiricilerine verilebilecek en \u00f6nemli tavsiye, bu sistemlerin (potansiyel) kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in mahremiyet kayg\u0131lar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsemek olacakt\u0131r. Gizlilik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki en tutarl\u0131 bulgulardan biri, insanlar\u0131n bilgi payla\u015fma pratiklerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesidir<a href=\"#footnote-4\"><sup>4<\/sup><\/a>. Genel olarak, dijital sistemlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131, ki\u015fiselle\u015ftirme i\u00e7in veri toplaman\u0131n faydas\u0131n\u0131 kabul etse de veri toplama i\u015flemi \u00e7ok ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 sistemi kapsaml\u0131 bir \u015fekilde kullanmaktan teredd\u00fct etmekte hatta sistemi kullanmaktan da tamamen vazge\u00e7mektedir<a href=\"#footnote-5\"><sup>5<\/sup><\/a>. Bunun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi nokta kullan\u0131c\u0131lara g\u00f6re farl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. Farkl\u0131 \u00f6\u011frenenlerin mahremiyetle ilgili kararlar\u0131 nas\u0131l ald\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak, bu sorunlar\u0131 hafifletmeye yard\u0131mc\u0131 olacak stratejiler hakk\u0131nda bilgi verebilmektedir.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131n bilin\u00e7li bilgilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma kararlar\u0131n\u0131n s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131, insanlar\u0131n mevcut tercih se\u00e7eneklerinin alg\u0131lanan risk ve faydalar\u0131n\u0131 dengeleyerek mahremiyet kararlar\u0131 vermelerini \u00f6neren \u201cmahremiyet matemati\u011fi\u201d d\u0131r. Bu nedenle, dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinin, talep edilen bir payla\u015f\u0131m davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n uygunlu\u011funu vurgulamas\u0131 ve alaka d\u00fczeyinin hemen belli olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda bilgi istemekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmalar ayr\u0131ca, kullan\u0131c\u0131 g\u00fcveninin dijital sistemlerde bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkiye sahip oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir<a href=\"#footnote-6\"><sup>6<\/sup><\/a>. Bu nedenle, g\u00fcven in\u015fa etmek, modern dijital \u00f6\u011frenme sistemleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lan veri toplama ve izleme uygulamalar\u0131n\u0131n kabul\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nemli bir stratejidir. G\u00fcven, \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir kaynaklardan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ve ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren mant\u0131kl\u0131, \u015feffaf veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 kullanarak olu\u015fturulabilir.<\/p>\n<p>Bununla birlikte, insanlar mahremiyet kararlar\u0131nda her zaman rasyonel de\u011fildir: \u201csezgisel\u201d mahremiyet kararlar\u0131 ald\u0131klar\u0131nda, riskleri ve yararlar\u0131 dikkatle tartmamakta; bunun yerine, web sitesinin itibar\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr mahremiyet g\u00fcvenceleri ve tasar\u0131m kalitesi gibi y\u00fczeysel ancak kolayca eri\u015filebilir ipu\u00e7lar\u0131na g\u00fcvemektedirler. Dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyebilecek sezgisel karar s\u00fcre\u00e7leri hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapmal\u0131d\u0131r. Dahas\u0131, onlara mant\u0131kl\u0131 varsay\u0131lan ayarlar sunarak ve hem rasyonel (\u00f6r., mahremiyet politikas\u0131) hem de sezgisel (\u00f6r., mahremiyet sertifikalar\u0131 veya rozetleri) g\u00fcvenebilecekleri kaynaklar\u0131 sa\u011flayarak \u00f6\u011frenenlerin ke\u015fifsel mahremiyet karar verme s\u00fcre\u00e7lerine uygun hareket etmelerini sa\u011flamal\u0131d\u0131rlar. D\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde motivasyon (mahremiyet kayg\u0131lar\u0131na) ve \/ veya d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlilik (mahremiyet okuryazarl\u0131\u011f\u0131) seviyesine sahip \u00f6\u011frenenlerin, sezgisel mahremiyet kararlar\u0131 vermesi daha olas\u0131d\u0131r. E\u011fer rasyonel mahremiyet kararlar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekiyorsa, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00e7izgi film veya karikat\u00fcr \u015feritleri gibi, kavramsal mahremiyet kontrolleri ve kolay anla\u015f\u0131l\u0131r gizlilik bilgileri sa\u011flayarak \u00f6\u011frenenlere motivasyon ve beceri a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir.<a href=\"#footnote-7\"><sup>7<\/sup><\/a><\/p>\n<h4>\u0130LET\u0130\u015e\u0130M \u015eEKL\u0130<\/h4>\n<p>Dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde mahremiyet ki\u015fiselle\u015fmenin \u00f6tesine ge\u00e7er; bu sistemlerin ki\u015filer aras\u0131 (\u201csosyal a\u011f\u201d) y\u00f6nleri ile de ilgilidir. Sosyal a\u011flar tipik olarak a\u00e7\u0131klanman\u0131n \u00f6tesinde bir ki\u015finin gizlili\u011fini y\u00f6netmek i\u00e7in bir\u00e7ok y\u00f6ntem sa\u011flamakta ve ara\u015ft\u0131rmalar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n, a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in Pamela Wisniewski vd. taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan alt\u0131 gizlilik y\u00f6netimi stratejisi gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitlilikte stratejiler kullanma e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 tespit etmektedir<a href=\"#footnote-8\"><sup>8<\/sup><\/a> (bk resim 8-1). Bu ilk \u00f6rnekler, sosyal \u00f6\u011frenme platformlar\u0131 ve \u00f6\u011frenme sistemlerinde sosyal a\u011flardan yararlanan di\u011fer uygulamalar veya \u00f6zellikler d\u00e2hil olmak \u00fczere tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak di\u011fer sosyal a\u011f tabanl\u0131 sistemlere uzanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca, tercih ettikleri ileti\u015fim tarz\u0131na g\u00f6re sosyal a\u011flar\u0131n\u0131 se\u00e7mektedir. Ara\u015ft\u0131rma<a href=\"#footnote-9\"><sup>9<\/sup><\/a>, \u00f6rt\u00fcl\u00fc sosyal sinyalleri (\u00f6r. Konum payla\u015f\u0131ml\u0131 sosyal a\u011flar) yay\u0131nlayan hizmetlerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak durum g\u00fcncellemeleri g\u00f6ndererek ve okuyarak ba\u015fkalar\u0131yla ileti\u015fim kurmay\u0131 tercih eden \u201cBODS (Bilgin Olsun Diye S\u00f6yl\u00fcyorum) \u0130leti\u015fimcileri\u201d taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir. Yay\u0131na dayal\u0131 sosyal a\u011f sistemlerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rt\u00fck sosyal etkile\u015fim mekanizmalar\u0131ndan faydalanma e\u011filimindedirler. \u00d6te yandan, BODS \u0130lte\u015fim ara\u00e7lar\u0131 olmayan insanlar, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 arayacak veya daha do\u011frudan bir \u015fekilde onlarla etkile\u015fime gireceklerdir. Do\u011frudan etkile\u015fimi destekleyen sistemlerden daha fazla yararlanma e\u011filimindedirler. Her iki ileti\u015fim t\u00fcr\u00fcne de uyarlamak i\u00e7in, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri hem otomatik sosyal a\u011f tarz\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 (BODS \u0130leti\u015fimcileri i\u00e7in) hem de do\u011frudan, sohbet tarz\u0131 etkile\u015fimini (BODS \u0130leti\u015fimcileri i\u00e7in olmayan) kullanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, BI ve BI olmayan \u0130leti\u015fimcilerin ileti\u015fim tarzlar\u0131 \u00e7eli\u015fkili oldu\u011fundan, geli\u015ftiriciler farkl\u0131 ileti\u015fim stillerini tek bir uygulama i\u00e7inde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmenin etkilerine de dikkat etmelidir.<\/p>\n<div class=\"textbox shaded\">\n<p>Sosyal a\u011f bile\u015fenlerini kullanan veya uygulayan dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, mahremiyet i\u015flevlerini farkl\u0131 mahremiyet y\u00f6netimi bi\u00e7imlerine g\u00f6re uyarlamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<h4>TANIMLANAB\u0130L\u0130RL\u0130K SEV\u0130YELER\u0130<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlerin ki\u015fisel olarak tan\u0131mlanabilir bilgilerinin (KOTB) kullan\u0131m\u0131 ve payla\u015f\u0131lmas\u0131, \u00f6\u011frenenlerin kimli\u011fini di\u011fer taraflara if\u015fa etme riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6zel ilgiyi hak etemketedir. KOTB, bir ki\u015fiyi tan\u0131mlamak, ileti\u015fim kurmak veya bulmak veya ba\u011flamdaki bir ki\u015fiyi tan\u0131mlamak i\u00e7in kendi ba\u015f\u0131na veya ba\u015fka ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n bir kombinasyonu ile birlikte kullan\u0131labilecek herhangi bir bilgi olarak tan\u0131mlanabilir. KOTB ile ilgili mahremiyet endi\u015feleri, dijital \u00f6\u011frenme sistemi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n tamamen anonim kalmas\u0131na izin verilerek azalt\u0131labilir.<\/p>\n<p>Tamamen anonim etkile\u015fim, kullan\u0131c\u0131yla ili\u015fkili kal\u0131c\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bununla birlikte, dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde bunu ba\u015farmak zordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu \u00f6\u011frenme etkinli\u011fi \u00e7oklu etkile\u015fimler \u00fczerinde bir y\u00f6r\u00fcngeyi izler, bu da sistemin bu etkile\u015fimlerdeki \u00f6\u011freneni tan\u0131yabilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Daha ger\u00e7ek\u00e7i bir \u015fekilde, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bir takma ad kullanarak dijital \u00f6\u011frenme sistemiyle etkile\u015fime girmesine izin verilebilir. Bununla birlikte, takma adlar\u0131n ve di\u011fer ki\u015fisel verilerin tan\u0131m\u0131n\u0131 kald\u0131rman\u0131n di\u011fer yollar\u0131n\u0131n etkinli\u011fi sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr veriler, \u00f6zellikle y\u00fcksek boyut ve esnekli\u011fe sahip veri toplayan dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde yeniden tan\u0131mlanma riski alt\u0131nda olabilir<a href=\"#footnote-10\"><sup>10<\/sup><\/a>. Ne olursa olsun, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sunucu verilerinin tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 iyi bir g\u00fcvenlik uygulamas\u0131 oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc sunucular\u0131n tehlikeye at\u0131lmas\u0131 durumunda t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcayaca\u011f\u0131n\u0131 belirmektedir.<\/p>\n<h4>\u00d6\u011eRENEN VER\u0130LER\u0130N\u0130N TOPLANMASI<\/h4>\n<p>Dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00f6\u011frenenler hakk\u0131nda geni\u015f bir veri dizisi toplama f\u0131rsat\u0131na sahiptir. Uzun vadeli kal\u0131c\u0131 veri izleme, \u00f6\u011frenme sistemlerinin \u00f6\u011frenmeyi ki\u015fiselle\u015ftirmesine ve \u00f6\u011frenen temeliyle ilgili faydal\u0131 bilgileri ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131na izin vermektedir. Ancak, her veri t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ayr\u0131ca g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gereken benzersiz gizlilik etkileri vard\u0131r. Dijital \u00f6\u011f\u00fctme sistemleri, en ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczeyde, \u201c\u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fi\u201d (kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecini takip etmek ve \u00f6\u011frenme deneyimini kendi \u00f6zel yeteneklerine, bilgilerine ve h\u0131zlar\u0131na uyarlamak i\u00e7in kullan\u0131labilecek ad\u0131m ad\u0131m eylemleri) toplayabilmektedir.<\/p>\n<p>S\u00fcrekli izleme, kullan\u0131c\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlayan dijital bir <i>panoptikon<\/i><i><a href=\"#footnote-11\"><sup>11<\/sup><\/a><\/i> olu\u015fturabilir. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131lara e\u011flence ve \u00f6\u011frenme aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 kolay bildirim ve kontrol mekanizmalar\u0131 verilmelidir. Ek olarak, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinlikleri, kat\u0131 bir eri\u015fim kontrol\u00fc, tan\u0131mlama belirleme, gizleme, \u015fifreleme ve \/ veya istemci taraf\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirme kombinasyonu ile dikkatlice korunmal\u0131d\u0131r (sonraki b\u00f6l\u00fcmlere bak\u0131n).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image1.png\" alt=\"metin, ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, grafik tasar\u0131m, daire i\u00e7eren bir resim Yapay zeka taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f i\u00e7erik yanl\u0131\u015f olabilir.\" \/><\/div>\n<h4>\u00c7IKARIMLAR<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlerin mahremiyet kayg\u0131lar\u0131, dijital \u00f6\u011frenme sistemi taraf\u0131ndan onlar hakk\u0131nda yap\u0131lan \u00e7\u0131kar\u0131mlardan da etkilenebilmektedir. Ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f sistemlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131, bu sistemler kendileriyle ilgili yanl\u0131\u015f \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131nda olumsuz etkilenmektedir. \u00c7\u0131kar\u0131mlar do\u011fru olsa bile, bunlar her zaman \u00f6\u011frenen taraf\u0131ndan istenmeyebilir veya onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun \u015fekilde olmayabilir. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n sitelerin verilerini izlemesi fikrinden duygusal olarak rahats\u0131z olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<a href=\"#footnote-12\"><sup>12<\/sup><\/a> bu onlar\u0131n g\u00fcvenini azaltabilmekte ve payla\u015f\u0131m davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilmektedir. \u00d6z d\u00fczenlemeli \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi a\u015famas\u0131nda teori ve tavsiyelere, g\u00fcven olu\u015fturma gereklilikleri de d\u00e2hil edilmelidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image2-1.jpeg\" alt=\"bina, b\u00fcy\u00fck, kule i\u00e7eren bir resim Yapay zeka taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f i\u00e7erik yanl\u0131\u015f olabilir.\" \/><\/p>\n<div class=\"textbox__content\">\n<p>panopticon \/ pan \u00b7 op \u00b7 ti \/ con (isim) g\u00f6zetim i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f dairesel bir cezaevi tasar\u0131m\u0131; b\u00f6ylece t\u00fcm (pan-) mahkumlar\u0131 her zaman tek bir bek\u00e7i taraf\u0131ndan (-opticon) her zaman g\u00f6zlenebildi ve mahkumlar her zaman izlendiklerini biliyorlard\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4>\u00c7IKTI Y\u00d6NTEMLER\u0130 VE C\u0130HAZLAR<\/h4>\n<p>Gelecekteki dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinin, ak\u0131ll\u0131 telefonlar, ak\u0131ll\u0131 TV&#8217;ler, e-kitaplar, ak\u0131ll\u0131 saatler ve di\u011fer bir\u00e7ok cihaz\u0131 i\u00e7erebilecek \u00e7ok cihazl\u0131 deneyimler olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Her bir cihaz, kendine \u00f6zg\u00fc gizlilik sorunlar\u0131 ve dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 etkiler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Ak\u0131ll\u0131 telefonlar ve giyilebilir cihazlar gibi ki\u015fisel cihazlar, ger\u00e7ek zamanl\u0131 \u00f6\u011frenme i\u00e7in idealdir ancak ayn\u0131 zamanda dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsurlar da olu\u015fturabilmektedir. Bu nedenle, bu t\u00fcr cihazlardaki \u00f6\u011frenme deneyimleri, \u00f6\u011frenenleri rahats\u0131z etmeyecek veya onlar hakk\u0131nda kontrol edilemeyen \u015fekillerde (bir ak\u0131ll\u0131 telefondan bir gruba projeksiyon yaparken a\u00e7\u0131l\u0131r pencerede g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen bir hat\u0131rlatma gibi) gizlili\u011fi koruyacak \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunu ba\u015farmak i\u00e7in stratejiler aras\u0131nda bildirimleri dikkatle planlamak, bir \u00f6\u011frenenin mevcut g\u00f6revini kesintiye u\u011fratmaktan ka\u00e7\u0131nmak ve bildirim zamanlamas\u0131n\u0131 \u00f6rne\u011fin ders s\u0131ras\u0131nda de\u011fil, mola zamanlar\u0131nda bildirim g\u00f6ndermek gibi. Birden fazla ki\u015fi taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan cihazlar\u0131n (\u00f6r., ak\u0131ll\u0131 TV&#8217;ler), sosyal ortamlarda ki\u015fisel bilgilerin s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da \u00f6nlemesi gerekmektedir. Bunu yapmak i\u00e7in, bu t\u00fcr cihazlarla ilgili bildirimler, \u00f6\u011frenen taraf\u0131ndan istenmedik\u00e7e ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 gizleyen genel \u00f6neriler sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h4>VER\u0130 YER\u0130 VE M\u00dcLK\u0130YET<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenme deneyimlerini da\u011f\u0131t\u0131k bir platforma entegre etmenin tipik bir nedeni, bu \u00f6\u011frenme deneyimleri aras\u0131nda \u00f6neri ve uyarlama yetenekleri sa\u011flamakt\u0131r. Bu, veri toplama ve depolama tesislerinin, ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n ve adaptasyon yeteneklerinin uygulanmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00c7o\u011fu sistemde, bu bile\u015fenler merkezile\u015fmi\u015f olacak; bu nedenle \u00f6\u011frenen ve bu bile\u015fenler aras\u0131nda g\u00fcven in\u015fa etmek son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Bu, bile\u015fenleri tek bir departman veya kurulu\u015f gibi g\u00fcvenilir, yerel bir varl\u0131\u011f\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131na alarak yap\u0131labilir. Bununla birlikte, bu, bile\u015fenleri ayr\u0131ca, \u00f6rnekler aras\u0131nda toplanan verilerden elde edilebilecek \u00f6nemli i\u00e7g\u00f6r\u00fclerden de koruyabilir ve \u00f6\u011frenen verilerinin hareketlili\u011fini daha hantal hale getirebilmektedir.<\/p>\n<p>Bunun yerine, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n, b\u00f6l\u00fcmlerin ve kurulu\u015flar\u0131n ayn\u0131 merkezi bile\u015fenleri payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6\u011frenme platformu olu\u015fturulabilir. Ancak, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini toplayan tek bir varl\u0131k, bilgisayar korsanlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ekici bir hedef olu\u015fturmaktad\u0131r<a href=\"#footnote-13\"><sup>13<\/sup><\/a>. Bu nedenle iyi bir de\u011fi\u015f toku\u015f, bu bile\u015fenleri \u00f6\u011frenenlerin g\u00fcvenebilece\u011fi kadar \u201cd\u00fc\u015f\u00fck\u201d ancak verimli hareketlilik ve kullan\u0131c\u0131 modelleme birlikteli\u011fine izin verecek kadar y\u00fcksek bir seviyeye koymakt\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, veri \/ i\u00e7g\u00f6r\u00fc de\u011fi\u015fkenlik sorunlar\u0131, ta\u015f\u0131nabilirlik gereksinimleri ve standart API&#8217;ler ile azalt\u0131labilir.<\/p>\n<p>Di\u011fer bir soru, platformdaki her bir \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenenlerin verilerine nas\u0131l eri\u015febilece\u011fidir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n farkl\u0131 uygulamalara farkl\u0131 d\u00fczeylerde g\u00fcvenmesi muhtemel oldu\u011fundan, uygulamalar\u0131n \u00f6\u011frenenlerin verilerini en iyi \u015fekilde kullanmalar\u0131na izin verirken ayn\u0131 zamanda her \u00f6\u011frenenin gizlilik tercihlerine sayg\u0131 duymak i\u00e7in bir eri\u015fim kontrol mekanizmas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Uyarlamal\u0131 sistemlerdeki yeni bir geli\u015fme, uyarlamalar\u0131 merkezi bir sunucu yerine &#8220;istemci taraf\u0131nda&#8221; hesaplamak i\u00e7in gereken hesaplamalar\u0131 yapmakt\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar, bu t\u00fcr istemci taraf\u0131 y\u00f6ntemlerin gizlilik endi\u015felerini hafifletti\u011fini g\u00f6stermektedir<a href=\"#footnote-14\"><sup>14<\/sup><\/a>. Bununla birlikte, m\u00fc\u015fteri taraf\u0131 uyarlama y\u00f6ntemleri yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m y\u00f6ntemlerini kullanabilmekte (\u00f6r., o zaman kurallar, basit s\u0131n\u0131fland\u0131rma) ve ara\u015ft\u0131rma, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cihazlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131 durumunda verilerinin sald\u0131r\u0131ya u\u011framas\u0131ndan endi\u015fe duyabileceklerini ve kullan\u0131c\u0131 modellerinin endi\u015fe duyduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Cihazlar\u0131n\u0131 kaybettikleri veya bozduklar\u0131 takdirde sonsuza dek kaybolmaktad\u0131r.<\/p>\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\n<div class=\"textbox__content\">\n<p>Bu verileri bir ekosistem ba\u011flam\u0131na a\u00e7ma konusunda b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, kestirimci analitik, derslerde kimin ba\u015far\u0131l\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir\u2026ancak bunu \u00f6\u011frencilere g\u00f6stermeli miyiz? Kendini ger\u00e7ekle\u015ftiren bir kehanette mi bulunaca\u011f\u0131z? Bunun etik d\u0131\u015f\u0131 konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir. Bundan ka\u00e7\u0131nman\u0131n yolu, veri sistemlerini y\u00f6netmek i\u00e7in bir y\u00f6netim sistemi kullanmak ve bu konuda duyarl\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b>Phill Miller<\/b>, Ba\u015f \u00d6\u011frenmek<br \/>\nve Yenilik G\u00f6revlisi, Blackboard<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve k\u0131s\u0131tlamalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 veri y\u00f6netimi ve ki\u015fiselle\u015ftirme yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6neriyoruz: \u0130lk a\u015famada, \u00f6\u011frenen yetkinlik verileri, kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan hangi \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n \u00f6nerilece\u011fine karar vermek i\u00e7in platform taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r (meta-adaptasyon). \u0130kinci a\u015famada, bireysel uygulamalar uygulama d\u00fczeyinde uyarlamalar yapmak i\u00e7in (makro adaptasyon), d\u00fczenlenmi\u015f eri\u015fim kontrol\u00fcne ra\u011fmen, benzer verileri kullanabilir. Son olarak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada, m\u00fc\u015fteri taraf\u0131 mekanizmalar\u0131, \u00f6\u011frenme deneyiminde ince ayarlamalar yapmak i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 verilerini ve davran\u0131\u015fsal izlemeyi kullanabilir (mikro adaptasyon).<\/p>\n<h4>VER\u0130 M\u00dcLK\u0130YET\u0130 VE Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/h4>\n<p>\u00c7o\u011fu modern \u00e7evrim i\u00e7i hizmetin son kullan\u0131c\u0131 lisans s\u00f6zle\u015fmesi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda toplad\u0131klar\u0131 ki\u015fisel bilgiler \u00fczerinde tam m\u00fclkiyet talep etmektedir. Yine de bu iddian\u0131n yasall\u0131\u011f\u0131 sorgulanabilir: Hukuken \u201cbilgi edinme\u201d kavram\u0131 h\u00e2l\u00e2 yeni ve bu konu hakk\u0131nda yasalar h\u00e2l\u00e2 yaz\u0131lmaktad\u0131r. Dahas\u0131, kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda yap\u0131lan \u00f6n ara\u015ft\u0131rmalar, son kullan\u0131c\u0131lara ki\u015fisel bilgilerinin sahipli\u011fini vermenin yararlar\u0131 oldu\u011funu ve farkl\u0131 dijital \u00f6\u011frenme sistemleri aras\u0131nda verilerin hareketini h\u0131zland\u0131rabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak, veri sahipli\u011fi m\u00fcnhas\u0131r de\u011fildir ve di\u011fer kurulu\u015flara (\u00f6r., uygulamalar, i\u015fverenler, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar) bir bireyin verileri \u00fczerinde k\u0131smi ortak sahiplik verilmesi istenebilmektedir. Bu ikincil sahipler, en d\u00fc\u015f\u00fck miktarda veri talep etmeli, di\u011ferinin ayn\u0131s\u0131 depolamadan ka\u00e7\u0131nmal\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda verilerin kimliklerini kald\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Veri sahipli\u011fi, \u00f6\u011frenenlerin omuzlar\u0131na a\u011f\u0131r bir y\u00fck bindirmektedir. Bu, verileri hakk\u0131nda payla\u015f\u0131m kararlar\u0131 vermede aktif bir rol oynamalar\u0131na izin verir ancak t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar motive olmayabilir ve bu sorumlulu\u011fu \u00fcstlenmeyebilmektedir<\/p>\n<p>401 (k) modelinde, verinin m\u00fclkiyeti resm\u00ee olarak \u00f6\u011frenene ait iken bunlarla ilgili karar verme sorumlulu\u011funu k\u0131smi olarak \u00f6\u011fretmen veya y\u00f6netici vb bir m\u00fctevelli heyetine devredebilirler. Bir &#8220;veri sorumlusu&#8221; olarak, bu m\u00fctevelliye daha sonra \u00f6\u011frenen ad\u0131na kararlar alma izni verilecektir; ancak bu yetkilerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyen kat\u0131 bir politika olmal\u0131d\u0131r. Bu politika, her zaman izin verilen, asla izin verilmeyen veya kullan\u0131c\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131n\u0131 gerektiren birka\u00e7 uygulamay\u0131 ana hatlar\u0131yla belirtebilmektedir.<\/p>\n<p>Bu durumda, bu onay yaln\u0131zca \u201ciptal etme\u201d se\u00e7ene\u011fi olan bir bildirim olmamal\u0131d\u0131r. Bunun yerine, kullan\u0131c\u0131dan \u00f6nerilen uygulamaya resm\u00ee olarak kat\u0131lmas\u0131n\u0131 istemelidir. Bu uygulama, \u00f6\u011frenenleri bilin\u00e7li bir r\u0131za ve onama karar\u0131 verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fckseltmektedir.<\/p>\n<div class=\"textbox shaded\">\n<p>Veri sahipli\u011fini 401 (K) gibi yap\u0131land\u0131r\u0131n<\/p>\n<\/div>\n<p>Son olarak, birden fazla taraf belirli verilerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bir s\u00f6z sahibi oldu\u011funda, \u0130ki Ki\u015fi Aras\u0131 \u00d6zel E\u015fitlik Testi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc (ABD Hava Kuvvetleri Talimat\u0131 91-104 [16]) taraf\u0131ndan \u00f6nerilen bir konsept) olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Herhangi bir ki\u015finin kas\u0131tl\u0131 veya kas\u0131ts\u0131z olarak veri s\u0131zd\u0131rmas\u0131n\u0131 veya hara\u00e7 veya sosyal m\u00fchendislik sald\u0131r\u0131lar\u0131yla ma\u011fdur edilmesini \u00f6nlemektedir.<\/p>\n<h3>Veri Payla\u015f\u0131m\u0131<\/h3>\n<p>Dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde toplanan veriler, sistem d\u0131\u015f\u0131ndaki ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilir. Bu ama\u00e7lardan biri, verileri \u00f6\u011frenenin kullan\u0131m\u0131na sunabilmektir, bu da <i>\u00f6l\u00e7\u00fcmleme \u00e7a\u011f\u0131<\/i> benzeri yeniliklere izin vermektedir. Bunun \u00f6tesinde, \u00f6\u011frenme sistemleri \u00f6\u011frenim materyallerinin, faaliyetlerin ve sonu\u00e7lar\u0131n di\u011fer \u00f6\u011frenenlerle (sosyal \u00f6\u011frenme deneyimlerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan), ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 (\u00f6\u011frenim inovasyonunu katalize eden) ve i\u015fverenlerle (kurumsal karar vermeyi bilgilendirerek) payla\u015fmalar\u0131na izin verebilmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcm, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri taraf\u0131ndan toplanan ve \u00fcretilen verilerin sosyal, akademik ve \u00f6rg\u00fctsel kullan\u0131m\u0131n\u0131n mahremiyete ilgili sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir.<\/p>\n<h4>N\u0130CEL\u0130KSEL BENL\u0130K<\/h4>\n<p>Dijital \u00f6\u011frenme sistemleri, \u00f6\u011frenen verilerini \u00f6\u011frenenlerin kendileriyle payla\u015farak, kendi verilerine ili\u015fkin i\u00e7g\u00f6r\u00fc kazanmalar\u0131na olanak tan\u0131yan bir &#8220;niceliklendirilmi\u015f benlik&#8221; deneyimi yaratabilir. \u00d6rne\u011fin, \u00f6zenle olu\u015fturulmu\u015f ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f Infografikler, bireylerin kimliklerinin ortak ve benzersiz y\u00f6nlerini ke\u015ffetmelerine izin verebilir<a href=\"#footnote-15\"><sup>15<\/sup><\/a>. Bu t\u00fcr i\u00e7g\u00f6r\u00fcler, bir\u00e7ok insan\u0131n giyilebilir teknolojiler ve s\u00fcrekli izleme ile gelen potansiyel mahremiyet ihlallerini kabul etmelerinin \u00f6nemli bir nedenidir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6l\u00e7\u00fclen \u00f6z, bir dijital \u00f6\u011frenme sisteminin veri toplama \u00e7abalar\u0131n\u0131n ard\u0131nda motive edici bir fakt\u00f6r olabilir. Ayr\u0131ca, &#8216;niceliksel benlik&#8217; \u00f6\u011frenme i\u00e7in bir kataliz\u00f6r olabilir. Kendi kendine takip edilen parametreleri oyuna benzer bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kendilerini daha ileri itmelerini te\u015fvik eden ve te\u015fvik eden yeni g\u00fcd\u00fcsel ve hetagojik destek yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturabilir.<\/p>\n<h4>SOSYAL \u00d6\u011eRENME DENEY\u0130MLER\u0130<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenici verilerini \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015fmak, baz\u0131 durumlarda <i>Aile E\u011fitimi Haklar\u0131 ve Mahremiyet Yasas\u0131<\/i> veya <i>Genel Veri Koruma Y\u00f6netmeli\u011fi<\/i> gibi d\u00fczenlemelerin ihlali olarak de\u011ferlendirilebilir. Bu nedenle, \u00f6\u011frenenin (sistemin de\u011fil) bu t\u00fcr bilgileri a\u00e7\u0131klama karar\u0131n\u0131 vermesine dikkat edilmelidir. Payla\u015fmaya istekli \u00f6\u011frenenler bile, t\u00fcm sosyal payla\u015f\u0131mlar\u0131yla payla\u015fmak istemeyebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 sosyal etkinliklerden<a href=\"#footnote-16\"><sup>16<\/sup><\/a> rahats\u0131z olabilirler. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131m amac\u0131yla ba\u011flant\u0131lar\u0131ndan bir alt k\u00fcmesini se\u00e7melerine izin verilmelidir ve \u00f6\u011frenme sistemi bu s\u00fcre\u00e7te aktif olarak onlara yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<h4>ARA\u015eTIRMA VE KURUMSAL KARAR VERME<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenme verileri ayr\u0131ca ara\u015ft\u0131rma ve kurumsal karar alma i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Mahremiyet uzmanlar\u0131, bilgilerin ikincil kullan\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131c\u0131lara a\u00e7\u0131k\u00e7a iletilmesi gerekti\u011fini, aksi takdirde kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bunu \u00f6\u011frendiklerinde \u015fa\u015f\u0131rabileceklerini ve mahremiyetlerinin ihlal edildi\u011fini hissedebileceklerini savunuyor<a href=\"#footnote-17\"><sup>17<\/sup><\/a>. Ayr\u0131ca, uyulmas\u0131 gereken ara\u015ft\u0131rma ve istihdama ili\u015fkin uygulamalar\u0131 \u00e7evreleyen yasalar ve d\u00fczenlemeler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, istihdam ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 kanunen yasaklansa da algoritmik kararlar\u0131n istenmeyen \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 i\u00e7erdi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle, \u00f6rne\u011fin terfi kararlar\u0131 i\u00e7in makine yarg\u0131s\u0131 kullanmadan \u00f6nce etik de\u011ferlendirmelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<div class=\"textbox shaded\">\n<p>Hetagoji = \u00f6z-y\u00f6netimli \u00f6\u011frenme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/p>\n<\/div>\n<h3>Gizlilik Destek Mekanizmalar\u0131<\/h3>\n<p>Dijital \u00f6\u011frenme sistemlerinde gizlilik deste\u011fi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli teknikler uygulanabilir. Bu son b\u00f6l\u00fcmde faydalar\u0131 ve eksiklikleri tart\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<h4>MAHREM\u0130YET B\u0130LD\u0130R\u0130MLER\u0130<\/h4>\n<p>\u00c7evrim i\u00e7i mahremiyet politikalar\u0131 genellikle yasal, kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yaz\u0131l\u0131r ve bunlar\u0131 anlamak i\u00e7in akademik okuma seviyesi gerekir. Ger\u00e7ekten de bir\u00e7ok ki\u015fi \u00e7evrim i\u00e7i mahremiyet politikalar\u0131n\u0131 okudu\u011funu iddia etse de \u00e7o\u011fu asl\u0131nda bunlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmez veya bunlar\u0131 anlayacak kadar dikkatli okumaz<a href=\"#footnote-18\"><sup>18<\/sup><\/a>. Bu nedenle, mahremiyet bildirimlerini \u00f6zetlemek i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ancak \u00f6zetlenmi\u015f mahremiyet bildirimleri, yans\u0131tt\u0131klar\u0131 politikalar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde temsil etmek i\u00e7in genellikle \u00e7ok basittir<a href=\"#footnote-19\"><sup>19<\/sup><\/a>. Bunun bir yolu, metni daha okunabilir hale getirmek i\u00e7in katmanlara vurgu yapan yap\u0131lar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere eklemektir,<a href=\"#footnote-20\"><sup>20<\/sup><\/a> ancak bunlar\u0131n insanlar\u0131n anla\u015fmalar\u0131 okumak i\u00e7in harcad\u0131klar\u0131 s\u00fcreyi (azaltmak yerine) art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n, vermeleri istenen mahremiyet kararlar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirilmeleri gerekti\u011fi konusunda fikir birli\u011fi olmas\u0131na ra\u011fmen, ger\u00e7ekte bu \u015fekilde davranmak onlar\u0131 bir karara varma a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok korku duymalar\u0131na veya isteksiz hale gelmelerine neden olur. O halde sonu\u00e7: Herhangi bir mahremiyet bildirimine g\u00fcvenmemek, bunun yerine mahremiyet kararlar\u0131n\u0131 daha basit hale getirmektir.<\/p>\n<h4>KONTROL MEKAN\u0130ZMALARI<\/h4>\n<p>Basit mahremiyet kontrolleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gizlilik ayarlar\u0131 \u00fczerinde kontrol sahibi olmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin, sosyal payla\u015f\u0131m ayarlar\u0131nda, karar alan\u0131n\u0131 basitle\u015ftirmek i\u00e7in al\u0131c\u0131lar grupland\u0131r\u0131labilir ve kontrol matrisinin grafiksel g\u00f6sterimleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131m modellerini anlamalar\u0131na ve y\u00f6netmelerine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Se\u00e7ici bilgi payla\u015f\u0131m\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyet gerginliklerini hafifletmek i\u00e7in kullanabilecekleri bir\u00e7ok stratejiden sadece biridir. Ayn\u0131 \u015fekilde, mahremiyet denetimi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kimin ne g\u00f6rece\u011fini belirtti\u011fi geleneksel bir &#8220;payla\u015f\u0131m matrisinden&#8221; daha \u00e7e\u015fitli ve sezgisel yollarla sa\u011flanabilir. Ara\u015ft\u0131rmalar, kullan\u0131c\u0131lara istedikleri mahremiyet \u00f6zelliklerini vermenin \u00f6nemli oldu\u011funu, k\u0131s\u0131tl\u0131 ba\u011flanabilirlik ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sosyal sermayeyi ka\u00e7\u0131rmamalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131.<a href=\"#footnote-21\"><sup>21<\/sup><\/a><\/p>\n<div class=\"textbox shaded\">\n<p>Ne yaz\u0131k ki, kullan\u0131c\u0131lar verileri \u00fczerinde tam kontrol sahibi olmak istediklerini iddia etseler de genellikle bu kontrolden fiilen yararlanma zahmetinden ka\u00e7\u0131n\u0131rlar<\/p>\n<\/div>\n<p>Yo\u011fun \u015fekilde izin verilen varsay\u0131lanlarla birlikte, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kontrol mekanizmalar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131n bask\u0131n olmas\u0131na yol a\u00e7ar. Kontrol\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, dijital \u00f6\u011frenme sistemleri ak\u0131ll\u0131 varsay\u0131lan ayarlar\u0131 kullanmal\u0131 ve mevcut kontrolleri olabildi\u011fince basit hale getirmelidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-294 size-full\" src=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786.png\" alt=\"\" width=\"1750\" height=\"1167\" srcset=\"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786.png 1750w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-300x200.png 300w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-1024x683.png 1024w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-768x512.png 768w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-1536x1024.png 1536w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-65x43.png 65w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-225x150.png 225w, https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/2026\/01\/image3-1-e1768158844786-350x233.png 350w\" sizes=\"auto, (max-width: 1750px) 100vw, 1750px\" \/><\/div>\n<h4>MAHREM\u0130YET D\u00dcRTMES\u0130<\/h4>\n<p>D\u00fcrtmeler, insanlar\u0131n bir y\u00f6ne veya di\u011ferine karar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran ince ancak ikna edici ipu\u00e7lar\u0131d\u0131r. Mahremiyet saikine bir \u00f6rnek mahremiyet karar\u0131n\u0131n Makul hale getirilmesini kolayla\u015ft\u0131ran bir gerek\u00e7edir. Gerek\u00e7eler aras\u0131nda, bilgi isteme, a\u00e7\u0131klaman\u0131n yararlar\u0131n\u0131 vurgulama, sosyal normlara ba\u015fvurma veya bir al\u0131c\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini temsil etmek i\u00e7in sembolik bir karakter sa\u011flama (\u00f6r., \u201cmahremiyet taahh\u00fcd\u00fc\u201d) gerek\u00e7eleri yer almaktad\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyet kararlar\u0131n\u0131 d\u00fcrtmek i\u00e7in ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131m, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu varsay\u0131lana sevk eden makul varsay\u0131lan ayarlar sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcne kadar de\u011ferlendirilen mahremiyet saiki genellikle sadece baz\u0131 kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in i\u015fe yarar ancak di\u011ferlerini etkilemez veya hatta memnuniyet sa\u011flamaz. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar d\u00fcrtmenin mahremiyet konusunda \u201cherkes i\u00e7in tek standart\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 getirdi\u011fini iddia ediyor<a href=\"#footnote-22\"><sup>22<\/sup><\/a>. Bu d\u00fcrtmeler herkes i\u00e7in nadiren iyi oldu\u011fundan, t\u00fcketici \u00f6zerkli\u011fini tehdit edebilir. Bu nedenle, sadece \u00f6\u011frenenler aras\u0131nda mahremiyet konusunda fikir birli\u011fi varsa te\u015fvik etmek en iyisidir. Bu gibi durumlarda, d\u00fcrtme varsay\u0131lan olarak gizlili\u011fi uygular ancak kullan\u0131c\u0131lar\u0131n farkl\u0131 bir ayar istemeleri durumunda onlara bir se\u00e7enek sunar.<\/p>\n<h4>KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET<\/h4>\n<p>Kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyete ilgili karar verme uygulamalar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in yeni bir ara\u00e7t\u0131r<a href=\"#footnote-23\"><sup>23<\/sup><\/a>. Kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan tasarlanan gizlilik tabanl\u0131 bir sistem \u00f6nce kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyete ilgili \u00f6zelliklerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mekte, sonra bunu gizlilik tercihlerini modellemek i\u00e7in girdi olarak kullanmekte ve son olarak sistemin gizlilik ayarlar\u0131n\u0131 bu tercihlere uyarlar (bk. \u015eekil 8-2).<\/p>\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\n<div class=\"textbox__content\">\n<p>Kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, \u00f6\u011frenenlere mahremiyetleri \u00fczerinde hi\u00e7bir kontrol veya bilgi vermemekle, onlara tam kontrol ve bu a\u015f\u0131r\u0131 bilgi verme aras\u0131ndaki dengeyi kurmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET KAVRAMINI G\u00d6STERMEYE YARDIMCI OLACAK \u0130K\u0130 \u00d6RNEK<\/strong><\/p>\n<p>1. Dijital bir \u00f6\u011frenme sistemi normalde ba\u011flama uygun e\u011fitim al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 (\u00d6rg\u00fctsel uygulama) vermek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n konumunu (veri) izler. Bununla birlikte, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bir\u00e7ok gen\u00e7 anne gibi (Kullan\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri), Mary&#8217;nin (Kullan\u0131c\u0131), konumunun (Veri) mesai saatleri d\u0131\u015f\u0131nda izlenmesini istemedi\u011fini (Di\u011fer fakt\u00f6r) bilmektedir. Bu nedenle, Mary mesai saatinde olmad\u0131\u011f\u0131nda konum izleyiciyi varsay\u0131lan olarak kapatmaktad\u0131r (Varsay\u0131lan).<\/p>\n<p>2. David&#8217;in son kilometre ta\u015f\u0131n\u0131n yeni kazand\u0131\u011f\u0131 iki sertifikay\u0131 (Veri) kurulu\u015funda (Al\u0131c\u0131) nas\u0131l payla\u015faca\u011f\u0131na karar vermesi gerekmektedir. \u0130\u015fvereninin kurallar\u0131 (\u00d6rg\u00fctsel k\u0131s\u0131tlama) nedeniyle, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bu kilometre ta\u015flar\u0131n\u0131 do\u011frudan amiriyle (Al\u0131c\u0131) payla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00dcstelik, \u00f6nceki etkile\u015fimlerinden (Kullan\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131), kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet David&#8217;n di\u011fer baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerle yak\u0131n ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyor. Bu nedenle, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet (Tavsiye) yeni sertifikalar\u0131n\u0131 bu b\u00f6l\u00fcmlerin ba\u015fkanlar\u0131yla (Al\u0131c\u0131) payla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini ve yeni kazan\u0131lm\u0131\u015f becerilerini kullanmakla ilgilenme ihtimalinin y\u00fcksek oldu\u011funu (Gerek\u00e7e) a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyete at\u0131lan ilk ad\u0131m, \u00f6\u011frenenlerin gizlili\u011fe ili\u015fkin \u00f6zelliklerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mektir. Bu ad\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, \u00f6\u011frenme sistemi geli\u015ftiricileri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n karar verme uygulamalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fullu\u011funu ve \u00e7ok boyutlulu\u011funu kabul etmelidir. Ayr\u0131ca \u00f6\u011frenenlerin gizlilik uygulamalar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fkenli\u011fini de not etmelidirler; Bununla birlikte, bunlar genellikle k\u0131sa bir \u201cgizlilik profili\u201d k\u00fcmesi taraf\u0131ndan yakalanabilir ve benzer \u015fekilde, potansiyel veri al\u0131c\u0131lar\u0131 genellikle birka\u00e7 grup veya \u201cdaire\u201d halinde d\u00fczenlenebilir.<\/p>\n<p>Bir sonraki ad\u0131m mahremiyetin modellenmesidir. Bu, \u00f6\u011frenenlerin mevcut mahremiyet uygulamalar\u0131na uygun bir \u015fekilde yap\u0131labilir; ancak baz\u0131 durumlarda, mevcut uygulamalar\u0131na uygun gizlilik uygulamalar\u0131 \u00f6nermek daha iyi olabilir ve yine de di\u011fer durumlarda, \u00f6\u011frenenlerin mevcut uygulamalar\u0131n\u0131n tamamen \u00f6tesine ge\u00e7mek en iyisi olabilir. Model, kullan\u0131c\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131 ve k\u0131s\u0131tlar\u0131n\u0131 da dikkate alabilir. Son olarak, bu kullan\u0131c\u0131 modelini kullanarak, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bir dijital \u00f6\u011frenme uygulamas\u0131n\u0131n gizlilik ayarlar\u0131n\u0131 ve ayr\u0131ca belirli bilgi isteme gerek\u00e7elerini, gizlilik belirleme aray\u00fcz\u00fcn\u00fc ve \u00f6\u011frenme \u00f6nerme uygulamalar\u0131n\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirebilir.<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak, kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel mahremiyet, bask\u0131n veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmadan mahremiyete ilgili do\u011fru bilgileri ve do\u011fru miktarda kontrol\u00fc sa\u011flayarak bir \u00f6\u011frenenden mahremiyet karar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fck\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 alabilir.<a href=\"#footnote-24\"><sup>24<\/sup><\/a><\/p>\n<h3>Uygulama \u00d6nerileri<\/h3>\n<p>\u00d6\u011frenme s\u00fcrecinde ekosistemin tasar\u0131m\u0131nda sezgisel mahremiyet kontrolleri olu\u015fturacak ve ayr\u0131ca \u00f6\u011frenenlere rehberlik etmesi i\u00e7in gizlili\u011fe duyarl\u0131 dan\u0131\u015fmanlar olu\u015fturacak birka\u00e7 ad\u0131m \u00f6neriyoruz.<\/p>\n<h4>1. KARAR VERME<\/h4>\n<p>G\u00fcven in\u015fas\u0131: \u00d6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir kaynaklardan geldi\u011finden emin olun. En ba\u015f\u0131ndan itibaren mant\u0131kl\u0131 veri toplama uygulamalar\u0131n\u0131 ve tasar\u0131m gere\u011fi mahremiyet felsefesini kullan\u0131n. Son olarak, i\u00e7eri\u011fe dayal\u0131 mahremiyet kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 ve anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay mahremiyet bilgilerini sa\u011flay\u0131n<\/p>\n<div class=\"textbox textbox--exercises\">\n<header class=\"textbox__header\">\n<p class=\"textbox__title\"><b>ABD FEDERAL HAVACILIK Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/b><\/p>\n<\/header>\n<div class=\"textbox__content\">\n<p>\u201cFH\u0130&#8217;y\u0130 incelerken buldu\u011fumuz \u015fey e\u011fitim ve operasyon aras\u0131ndaki \u00e7izgilerin bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 idi. \u2026U\u00e7aklarda analitikli alg\u0131lay\u0131c\u0131lar bulunur; bunlar, profiller olu\u015fturabilir ve pilotlar\u0131n g\u00fcvenli olmayan bir \u015fey yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirler. FAA&#8217;n\u0131n pilotlara geri bilgi sa\u011flamak i\u00e7in bir programa bakmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ancak sendika odakl\u0131 ve yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan pilotlar \u201cHay\u0131r, bizi izleyemezsiniz!\u201d dedi. B\u00f6ylece, bu veriler i\u00e7in koruyucu bir birlik olu\u015fturdular. Bu \u015fekilde, bir sorun olmas\u0131 durumunda, bir dizi onay ve veri koruyucusu vard\u0131r, b\u00f6ylece pilot cezai olarak zarar g\u00f6rmez ancak bilgilendirilebilir.\u201d\u2014 <b>Michael Smith<\/b>, K\u0131demli Teknik Uzman, ICF<br \/>\n<b>Ger\u00e7ek D\u00fcnya \u00d6rne\u011fi<\/b><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<h4>2. \u0130LET\u0130\u015e\u0130M \u015eEKL\u0130<\/h4>\n<p>Farkl\u0131 mahremiyet y\u00f6netimi stratejilerine uyarlay\u0131n: <i>&#8216;Se\u00e7ici Payla\u015f\u0131mc\u0131lara<\/i> verileri belirli uygulamalara ve ki\u015fi gruplar\u0131na se\u00e7ici olarak payla\u015fma olana\u011f\u0131 verin. \u00d6\u011frenme materyallerine se\u00e7mek ve payla\u015f\u0131m bi\u00e7imlerine k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7i ki\u015fiselle\u015ftirilmemi\u015f y\u00f6ntem kullanmas\u0131 i\u00e7in<i> oto sans\u00fcre<\/i> izin verin. Etkinlik bildirimi ve sosyal platform \u00f6zelliklerini deveden \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in <i>Zaman Tasarrufu<\/i> sa\u011flayan cihaz y\u00f6neticilerine izin verin. <i>Mahremiyet Koruyuculara<\/i> t\u00fcm i\u015flevler i\u00e7in, <i>Mahremiyet Dengeleyicilere<\/i> k\u00fcrasyon, engelleme ve do\u011frudan etkile\u015fimden ka\u00e7\u0131nma sa\u011flayacak y\u00f6ntemler i\u00e7in, <i>Mahremiyet \u0130ndirgeyicilere<\/i> de ekosistem i\u00e7indeki uyarlanabilir ve sosyal i\u015flevler i\u00e7in izin verin.<\/p>\n<h4>3. TANIMLANAB\u0130L\u0130RL\u0130K SEV\u0130YELER\u0130<\/h4>\n<p>Uygun tan\u0131mlama d\u00fczeyleri tasarlama: Yarat\u0131c\u0131 ve (\u00f6z) de\u011ferlendirme ortamlar\u0131n\u0131n m\u00fcstear isim kullanmas\u0131na izin verirken mahremiyet amac\u0131yla kimlik gizlemeyi kullan\u0131n ancak bunlara g\u00fcvenmeyin. Resm\u00ee ve diplomatik ortamlar ger\u00e7ek bir isim politikas\u0131 uygulamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h4>4. VER\u0130 T\u00dcRLER\u0130N\u0130N TOPLANMASI<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinli\u011fini koruma: Dijital bir Panoptikon&#8217;a olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in s\u0131n\u0131rs\u0131z i\u00e7erik izlemesini k\u0131s\u0131tlay\u0131n; e\u011flence ve \u00f6\u011frenme aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 kolay bildirim ve kontrol mekanizmalar\u0131 sa\u011flay\u0131n. Eri\u015fim kontrol\u00fc, \u015fifreleme, kimlik gizlili\u011fi ve \u015fa\u015f\u0131rtmay\u0131 kullanarak \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 faaliyetini koruyun ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda yerel olarak \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 etkinlik verilerini i\u015fleyin ve kullan\u0131n.<\/p>\n<h4>5. \u00c7IKTI Y\u00d6NTEMLER\u0130 VE C\u0130HAZLAR<\/h4>\n<p>Kullan\u0131c\u0131y\u0131 rahats\u0131z etmeyin: Bildirimleri dikkatlice planlay\u0131n ve bildirim aciliyeti i\u00e7in kolay kontroller sa\u011flay\u0131n. Bildirim zamanlamas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenenin i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re uyarlay\u0131n.<\/p>\n<p>Sosyal ortamlarda ki\u015fisel bilgilerin s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyin: \u00d6\u011frenenlerin yak\u0131n\u0131nda bulunan ki\u015filerin say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak (potansiyel olarak hassas) detaylar\u0131 a\u00e7\u0131klamayan ve her bildirimde sa\u011flanan bilgilerin miktar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyen genel bildirimler sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n<h4>6. ADAPTASYONLARI Y\u00d6NETME<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenme platformlar\u0131n\u0131n merkezi bile\u015fenlerini uygun seviyede uygulamak: G\u00fcvenilir bir varl\u0131\u011f\u0131n himayesinde merkezi \u00f6\u011frenme bile\u015fenlerini yerle\u015ftirin ve \u00f6\u011frenme modellerinin ta\u015f\u0131nabilirli\u011fini destekleyin. Standart API&#8217;ler ile \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fine izin verin.<\/p>\n<p>\u00d6\u011frenme uygulamalar\u0131n\u0131n kendi uyarlamalar\u0131n\u0131 yapmalar\u0131na ve merkezi olarak toplanan verilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in eri\u015fim kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 uygulamaya koymalar\u0131na izin verin.<\/p>\n<p>\u0130stemci tarafl\u0131 mikro adaptasyonu kullan\u0131n: \u0130stemci taraf\u0131 uygulamalarda \u00f6\u011frenen \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 verilerini toplay\u0131n ve analiz edin. Bu verilerin gereksiz yere depolanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyin ve veri kayb\u0131n\u0131 veya \u00e7al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ge\u00e7ici \u015fekilde kullan\u0131n.<\/p>\n<h4>7. VER\u0130 M\u00dcLK\u0130YET\u0130 VE Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlere, verilerinin sahipli\u011fini verin: \u00d6\u011frenenlerin, ham verilerini ve kullan\u0131c\u0131 modellerini kullanmalar\u0131na izin verin ve verilerini farkl\u0131 \u00f6\u011frenme kurumlar\u0131nda veya istihdam organizasyonlar\u0131nda yanlar\u0131nda bulundurmalar\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n<p>\u0130\u015fverenlere ve \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131na s\u0131n\u0131rl\u0131 sahiplik hakk\u0131 verin: \u0130\u015fverenlere ve \u00f6\u011frenme uygulamalar\u0131na hem en az miktarda hem de uygun veriler sa\u011flay\u0131n. Di\u011ferinin ayn\u0131s\u0131 depolamadan ve verileri tan\u0131mlamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n.<\/p>\n<p>\u00d6\u011frenenlerin bir \u201cveri g\u00f6revlisi\u201d belirlemesine izin verin: \u00d6\u011frenenlerin bir g\u00fcven ilkesi alt\u0131nda verilerini y\u00f6netmek i\u00e7in sorumluluklar\u0131n\u0131 bir \u201cveri g\u00f6revlisine\u201d devretmelerine izin verin ve \u0130ki Ki\u015fi Aras\u0131 \u00d6zel E\u015fitlik Testi<a href=\"#footnote-25\"><sup>25<\/sup><\/a> anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kullan\u0131n.<\/p>\n<h4>8. SOSYAL \u00d6\u011eRENME DENEY\u0130MLER\u0130<\/h4>\n<p>Kullan\u0131c\u0131lara neyi payla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda kontrol imk\u00e2n\u0131 verin: Herhangi bir \u00f6\u011frenme kazan\u0131m\u0131n\u0131 varsay\u0131lan olarak ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n. Bunun yerine, \u00f6\u011frenme kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmadan \u00f6nce \u00f6\u011frenenlerden net bir karar al\u0131nmas\u0131n\u0131 isteyin. \u00d6\u011frenenlerin ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 her uygulama i\u00e7in uygun g\u00f6rd\u00fckleri ba\u011flant\u0131larla s\u0131n\u0131rlamalar\u0131na ve bir &#8220;\u00f6\u011frenim arkada\u015f\u0131&#8221; tavsiye uygulamas\u0131n\u0131 kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in izin verin.<\/p>\n<h4>9. ARA\u015eTIRMA VE KURUMSAL KARAR VERME<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlere ikincil veri kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bilgi verin: \u00d6\u011frenenlere ikincil veri kullan\u0131m\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131 iletin ve kullan\u0131lan verileri ve amac\u0131 tam olarak belirtin.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma ve kurumsal kararlar\u0131 konusunda sorumlu davran\u0131n: Ara\u015ft\u0131rma verilerini anonimle\u015ftirin ve y\u00fckseltme kararlar\u0131n\u0131n ayr\u0131mc\u0131 olmayan bir \u015fekilde al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan emin olun.<\/p>\n<h4>10. MAHREM\u0130YET B\u0130LD\u0130R\u0130MLER\u0130<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlerin mahremiyet bildirimlerini okuma \u015fans\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131n: \u00d6\u011frenenlere h\u0131zl\u0131 bir genel bak\u0131\u015f sunmak i\u00e7in gizlili\u011fe dair i\u00e7erik bilgilerini kullan\u0131n ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 vurgulamak i\u00e7in etkileyici bildirimler verin. Gizlilik bildirimlerini, karikat\u00fcr, \u00e7izgi karakter vb. gibi yollarla \u00e7ekici ve eri\u015filebilir hale getirin ve benzer \u015fekilde kararlar\u0131 da basitle\u015ftirin (ki ideal olan\u0131 neredeyse bildirimlere hi\u00e7 ihtiya\u00e7 duyulmamas\u0131d\u0131r).<\/p>\n<h4>11. KONTROL MEKAN\u0130ZMALARI<\/h4>\n<p>Eri\u015filebilir, grafiksel mahremiyet denetimlerini kullan\u0131n: Denetimleri apa\u00e7\u0131k ve kolayca eri\u015filebilir hale getirin. Kullan\u0131c\u0131lara yaln\u0131zca bilgiye eri\u015fimin \u00f6tesinde anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay kontroller vermek i\u00e7in grafik y\u00f6ntemleri kullan\u0131n. Herkes i\u00e7in (m\u00fcmk\u00fcn olan yerlerde) \u00e7al\u0131\u015fan ve basit olan bir gizlilik ayar\u0131 ara y\u00fcz\u00fc kullan\u0131n.<\/p>\n<h4>12. MAHREM\u0130YET D\u00dcRTMES\u0130<\/h4>\n<p>Bir fikir birli\u011fi varsa d\u00fcrtmeleri kullan\u0131n: Neredeyse t\u00fcm \u00f6\u011frenenler onlar i\u00e7in en uygun mahremiyet ayar\u0131nda hem fikir olduklar\u0131nda gerek\u00e7eleri ve varsay\u0131lanlar\u0131 kullan\u0131n ve farkl\u0131 ayarlar istemeleri durumunda se\u00e7enek sa\u011flamak i\u00e7in d\u00fcrtmeler ekleyin.<\/p>\n<h4>13. KULLANICIYA \u00d6ZEL MAHREM\u0130YET<\/h4>\n<p>\u00d6\u011frenenlerin mahremiyetle ilgili karar verme davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zel gizlili\u011fi kullan\u0131n: \u00d6\u011frenenlerin mahremiyet tercihlerini ba\u011flam\u0131nda \u00f6l\u00e7erek \u00e7ok boyutlu yap\u0131lar\u0131ndan yararlan\u0131n. \u00d6nerilen, tamamlay\u0131c\u0131 veya yeni gizlilik uygulamalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra proaktif ve koruyucu uyum stratejileri \u00f6nerme konusunda dikkatli bir \u015fekilde denge kurun.<\/p>\n<\/div>\n<h2>Kaynak\u00e7a<\/h2>\n<div class=\"\u00d6\u011eRENEN MAHREM\u0130YET\u0130\">\n<p><a><sup>1<\/sup>:<\/a>Sandia National Laboratories, Honeywell International Inc.&#8217;in tamam\u0131na sahip oldu\u011fu bir yan kurulu\u015f olan Sandia, LLC&#8217;nin National Technology &amp; Engineering Solutions taraf\u0131ndan DE-NA0003525 s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda ABD Entergy&#8217;nin Ulusal N\u00fckleer G\u00fcvenlik \u0130daresi Bakanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00f6netilen ve i\u015fletilen bir \u00e7ok g\u00f6revli laboratuvard\u0131r.<\/p>\n<p><a><sup>2<\/sup>:<\/a>Cavoukian, A. (2009). <i>Privacy by design. <\/i>Ontario, Canada: Information and Privacy Commissioner of Ontario. http:\/\/www.ontla.on.ca\/library\/repository\/ mon\/23002\/289982.pdf<\/p>\n<p><a><sup>3<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B. P. (2015). <i>A user-tailored ap-proach to privacy decision support <\/i>(Doctoral dis-sertation, UC Irvine).<\/p>\n<p><a><sup>4<\/sup>:<\/a>Westin, A.F., Harris, L. et al. (1981). <i>The Dimensions of privacy: A national opinion research sur-vey of attitudes toward privacy. <\/i>New York: Garland.<\/p>\n<p><a><sup>5<\/sup>:<\/a>Chellappa, R.K. &amp; Sin, R.G. (2005). Personalization versus privacy: An empirical examination of the online consumer\u2019s dilemma. <i>Information Technology and Management. 6<\/i>(2), 181\u2013202.<\/p>\n<p><a><sup>6<\/sup>:<\/a>Malhotra, N.K., Kim, S.S. &amp; Agarwal, J. (2004). Internet users\u2019 information privacy concerns (IUIPC): The construct, the scale, and a nomological framework. <i>Information Systems Research. 15<\/i>(4), 336\u2013355.<\/p>\n<p><a><sup>7<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B.P. &amp; Cherry, D. (2016, June). Gizlilik bildirimleri i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak \u00e7izgi roman. Mahremiyet Bildirimlerinin ve G\u00f6stergelerinin Gelece\u011fi konulu SOUPS 2016 \u00e7al\u0131\u015ftay\u0131nda sunulan bildiri, Denver, CO.<\/p>\n<p><a><sup>8<\/sup>:<\/a>Wisniewski, P.J., Knijnenburg, B.P., &amp; Lipford, H.R. (2017). Making privacy personal: Profiling social network users to inform privacy education and nudging. <i>International Journal of Hu-man-Computer Studies. 98<\/i>, 95\u2013108.<\/p>\n<p><a><sup>9<\/sup>:<\/a>age Wisniewski ve ark. (2017). Sonnotlar 8-7.<\/p>\n<p><a><sup>10<\/sup>:<\/a>Narayanan, A. &amp; Shmatikov, V. (2008). Robust de-anonymization of large sparse datasets. In <i>IEEE Symposium on Security and Privacy <\/i>(pp. 111-125).<\/p>\n<p><a><sup>11<\/sup>:<\/a>panopticon\u00a0: h\u00fccreleri gardiyan odas\u0131na bakan dairevi hapishane<\/p>\n<p><a><sup>12<\/sup>:<\/a>Ibid<i>. <\/i>Chellappa &amp; Sin (2005). Sonnotlar 8-4.<\/p>\n<p><a><sup>13<\/sup>:<\/a>Gootman, S. (2016). OPM hack: The most dangerous threat to the federal government today. <i>Journal of Applied Security Research. 11<\/i>(4), 517\u2013525.<\/p>\n<p><a><sup>14<\/sup>:<\/a>1Kobsa, A., Cho, H., &amp; Knijnenburg, B.P. (2016). The effect of personalization provider characteristics on privacy attitudes and behaviors: An elaboration likelihood model approach. <i>Journal of the Association for Information Science and Technology, 67<\/i>(11), 2587\u20132606.<\/p>\n<p><a><sup>15<\/sup>:<\/a>Knijnenburg, B.P., Sivakumar, S., &amp; Wilkinson, D. (2016). Recommender systems for self-actualization. In S. Sen &amp; W. Geyer (Eds.), <i>Proceedings of the 10th ACM Conference on Recommender Systems <\/i>(pp. 11\u201314). New York: ACM.<\/p>\n<p><a><sup>16<\/sup>:<\/a>Sayfa, X., Knijnenburg, B.P. ve Kobsa, A. (2013). FYI: Communication style preferences underlie differences in location-sharing adoption and usage. In F. Mattern &amp; S. Santini (Eds.), <i>Proceedings of the 2013 ACM international joint conference on Pervasive and ubiquitous computing <\/i>(pp. 153\u2013 162). New York: ACM.<\/p>\n<p><a><sup>17<\/sup>:<\/a>Teltzrow, M. &amp; Kobsa, A (2004). Impacts of user privacy preferences on personalized systems: a comparative study. In C.M. Karat, J. Blom, &amp; J. Karat (Eds.), <i>Designing Personalized User Experiences for eCommerce <\/i>(pp. 315\u2013332)<i>. <\/i>Norwell, MA: Kluwer Academic Publishers.<\/p>\n<p><a><sup>18<\/sup>:<\/a>Compa\u00f1\u00f3, R. &amp; Lusoli, W. (2010). The policy maker\u2019s anguish: Regulating personal data behavior between paradoxes and dilemmas. In T. Moore, D. Pym, &amp; C. Ioannidis (Eds.), <i>Economics of Information Security and Privacy <\/i>(pp. 169\u2013185). Bos-ton, MA: Springer.<\/p>\n<p><a><sup>19<\/sup>:<\/a>Nissenbaum, H. (2011). \u00c7evrim i\u00e7i gizlili\u011fe kavramsal bir yakla\u015f\u0131m. <i>Daedalus. 140<\/i>(4), 32\u201348.<\/p>\n<p><a><sup>20<\/sup>:<\/a>Kay, M. ve Terry, M. (2010). Textured agreements: Re-envisioning electronic consent. In L.F. Cranor (Ed.), <i>Proceedings of the Sixth Symposium on Us-able Privacy and Security <\/i>(pp. 13:1\u201313:13). New York: ACM.<\/p>\n<p><a><sup>21<\/sup>:<\/a>Wisniewski, P., Islam, A.K.M.N., Knijnenburg, B.P., &amp; Patil, S. (2015). Give social network users the privacy they want. In D. Cosley &amp; A. Forte (Eds.), <i>Proceedings of the 18th ACM Conference on Computer Supported Cooperative Work &amp; Social Computing <\/i>(pp. 1427\u20131441). New York: ACM.<\/p>\n<p><a><sup>22<\/sup>:<\/a>Spiekermann, S., Grossklags, J., &amp; Berendt, B. (2001). E-privacy in 2nd generation e-commerce: Privacy preferences versus actual behavior. In M.P. Wellman &amp; Y. Shoham (Eds<i>.), Proceedings of the 3rd ACM Conference on Electronic Commerce<\/i> (pp. 38\u201347). New York: ACM.<\/p>\n<p><a><sup>23<\/sup>:<\/a>age Knijnenburg (2015). Sonnotlar 8-2.<\/p>\n<p><a><sup>24<\/sup>:<\/a>age Knijnenburg (2015). Son notlar 8-2<\/p>\n<p><a><sup>25<\/sup>:<\/a>Two-Person Concept using Private Equality Testing<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"author":1,"menu_order":3,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"\u00d6\u011frenen Mahremiyeti","pb_subtitle":"","pb_authors":["yardimci-doc-dr-bart-p-knijnenburg"],"pb_section_license":""},"chapter-type":[],"contributor":[74],"license":[],"class_list":["post-295","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","contributor-yardimci-doc-dr-bart-p-knijnenburg"],"part":169,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":310,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/295\/revisions\/310"}],"part":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/169"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/295\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=295"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=295"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}