{"id":366,"date":"2026-01-12T15:45:18","date_gmt":"2026-01-12T15:45:18","guid":{"rendered":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/chapter\/__unknown__\/"},"modified":"2026-01-12T18:20:30","modified_gmt":"2026-01-12T18:20:30","slug":"yetkinlik-temelli-ogrenme","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/acikkitap.com.tr\/modern\/chapter\/yetkinlik-temelli-ogrenme\/","title":{"raw":"YETK\u0130NL\u0130K TEMELL\u0130 \u00d6\u011eRENME","rendered":"YETK\u0130NL\u0130K TEMELL\u0130 \u00d6\u011eRENME"},"content":{"raw":"
\r\n

Yetkinlik temelli \u00f6\u011frenme yeni de\u011fildir. A\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rt yenilik: bilgi, beceri ve \u00f6zel par\u00e7alar halinde \u00f6\u011frenme ayr\u0131\u015ft\u0131rma; a\u00e7\u0131k\u00e7a ustal\u0131k seviyeleri kurmak (\u00d6\u011frenme \u00c7\u0131kt\u0131lar\u0131 olu\u015fturulmas\u0131); \u00f6\u011frenenlerin ustal\u0131k g\u00f6stermesine izin veren de\u011ferlendirmeler ve en son, \u00f6\u011frenen odakl\u0131 ve \u00d6\u011frenme (\u00c7\u0131kt\u0131lar\u0131<\/em>) den (giri\u015f<\/em>) yat\u0131r\u0131m \u00f6\u011fretmeni odaklanarak, m\u00fcfredat ve zaman kar\u015f\u0131 geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\r\n

Bu ilerlemelerden ilki, y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesine, loncalar ve \u00e7\u0131rakl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131na kadar uzanmaktad\u0131r. Usta zanaatkarlar, uzmanl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli alanlarda farkl\u0131 g\u00f6revlere ay\u0131rm\u0131\u015flar ve ard\u0131ndan \u00e7\u0131raklar\u0131n\u0131 bu faaliyetleri uygun ustal\u0131k seviyelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in e\u011fittiler. Loncalar d\u00f6neminden geriye kalan \u00f6nemli bir di\u011fer \u015fey ise, de\u011fi\u015fen ustal\u0131k seviyeleri kavram\u0131d\u0131r. Maharetli ustalar bu i\u015fe ilk \u00e7\u0131rak olarak ba\u015flam\u0131\u015f ve farkl\u0131 seviyelerde geli\u015fim sergilediler. Zanaatkar, sadece zanaat\u0131n her konusuna h\u00e2kimiyet g\u00f6sterdikten sonra, \u00e7\u0131rakl\u0131ktan tam ustal\u0131\u011fa ge\u00e7mi\u015f olmaktayd\u0131.<\/p>\r\n

Bu ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme yakla\u015f\u0131m\u0131 bug\u00fcn yayg\u0131n e\u011fitim programlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Ordu personelin sahip oldu\u011fu sertifika ve ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitime ait kay\u0131tlar\u0131 \u00f6zel g\u00f6revlerde g\u00f6revlendirirken bu yakla\u015f\u0131m\u0131 kullanmaktad\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131, beklendi\u011fi gibi sanayi e\u011fitiminde ve \u00f6\u011frencileri i\u015fe haz\u0131rlayan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli mesleki e\u011fitim programlar\u0131nda da g\u00f6rmekteyiz. Bu modern sistemler, acemilikten ustal\u0131\u011f\u0131 ilerlemeyi belirtmek i\u00e7in klasik zanaat e\u011fitiminden performans seviyelerini de \u00f6d\u00fcn\u00e7 almaktad\u0131r. \u0130ronik bir \u015fekilde, ABD asker\u00ee kuvvetlerinin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc olan Hava Kuvvetleri, Havac\u0131lar\u0131n beceri seviyelerini belirlemek i\u00e7in eski \u201clonca dili\u201d kullanmaktad\u0131r: yard\u0131mc\u0131 i\u00e7in 1, \u00e7\u0131rak i\u00e7in 3, kalfa i\u00e7in 5 ve usta i\u00e7in 7.<\/p>\r\n

Yeti\u015ftirme e\u011fitiminde ortaya \u00e7\u0131kan bu \"ustal\u0131k seviyeleri\" yakla\u015f\u0131m\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6\u011frenme teorisine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar nedeniyle sonunda e\u011fitimin t\u00fcm alanlar\u0131nda da kullan\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1956'da Benjamin Bloom, \u00f6\u011frenmenin bili\u015fsel alan\u0131 i\u00e7inde belirli ustal\u0131k seviyeleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sunmu\u015ftur. Bu a\u00e7\u0131klamalarla donat\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011fretmenler ve \u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131lar\u0131, hedefleyebilecekleri tutarl\u0131 yetenek seviyelerine sahip olmu\u015flard\u0131r. \u0130yi tan\u0131mlanm\u0131\u015f bili\u015fsel sonu\u00e7lar, yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmeye yol a\u00e7an d\u00f6rt yenili\u011fin ikincisini i\u015faret etmektedir. Bir sonraki e\u011fitimcilerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u015fey, \u00f6\u011frenenlerin istenen ustal\u0131k seviyelerine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in otantik de\u011ferlendirmelerdi. Otantik de\u011ferlendirmeler, \u00f6\u011frencilerin bilgi ve becerilerinin anlaml\u0131<\/em> uygulamalar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeleri gereken de\u011ferlendirmelerdir. \u00d6rne\u011fin, ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki i\u015f yeri faaliyetleriyle e\u015fle\u015fen bir s\u0131n\u0131f de\u011ferlendirmesi \"otantik\" olacakt\u0131r\u201d.<\/p>\r\n\r\n

\r\n

\"image\"<\/p>\r\n\r\n<\/header>\r\n

\r\n
\r\n
\r\n

Ge\u00e7mi\u015fti, bir f\u0131\u00e7\u0131c\u0131 (\u201df\u0131\u00e7\u0131 yap\u0131mc\u0131s\u0131\"), a\u011fa\u00e7lar\u0131 se\u00e7mek ve birebir \u00e7\u0131talar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in bir \u00e7\u0131rak yeti\u015ftirirdi. Bu becerilerle donat\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7\u0131rak, \u00e7\u0131talar\u0131 f\u0131\u00e7\u0131 formuna monte etmek, tutma \u00e7emberlerini (bir zanaatkar, bir demirci taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f) ve f\u0131\u00e7\u0131n\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 \u201ctoparlama\u201d a\u015famas\u0131na ge\u00e7erdi. Sonra, \u00e7\u0131rak f\u0131\u00e7\u0131 bitirme sanat\u0131nda ustala\u015facak ve yar\u0131k ve bo\u015fluklar\u0131 doldurarak s\u0131z\u0131nt\u0131y\u0131 \u00f6nleyecekti. Sonra a\u015famada f\u0131\u00e7\u0131 a\u011fz\u0131 olu\u011funun kesilmesi, ba\u015f ve aya\u011f\u0131n i\u00e7eni girdi\u011fi oyu\u011fun a\u00e7\u0131lmas\u0131, kafan\u0131n tak\u0131lmas\u0131 gibi karma\u015f\u0131k bir dizi g\u00f6rev i\u00e7eriyordu. Bu a\u015fama farkl\u0131 \u00f6zel aletlerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren bir dizi karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7ten m\u00fcrekkep idi. Bununla birlikte, varil yap\u0131m\u0131nda ustala\u015ft\u0131ktan sonra bile halen bir \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n \u00f6\u011frenece\u011fi \u00e7ok \u015fey vard\u0131. Varil yap\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, d\u00f6k\u00fcm, kal\u0131p, kova, k\u00fcvet\u2026Ayr\u0131 ah\u015fap \u00e7\u0131talardan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli ah\u015fap kaplar. Usta zanaatkar, bir \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 ah\u015fap kaplarla ile ilgili t\u00fcm bilgi, ara\u00e7, s\u00fcre\u00e7 ve belirli g\u00f6revlerde ustala\u015ft\u0131ktan sonra ancak \u201cf\u0131\u00e7\u0131c\u0131\u201d unvan\u0131yla onurland\u0131rabilirdi.<\/p>\r\n

\u2026yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmenin olas\u0131 \u00f6nc\u00fcs\u00fc<\/p>\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n \r\n

Bununla birlikte, bili\u015fsel alandaki performans\u0131 ger\u00e7ek anlamda de\u011ferlendirmek zordur. Bu daha az somut kavramlar\u0131n ustal\u0131\u011f\u0131 (\u00f6r., etkili bir iddia haz\u0131rlama yetene\u011fi) karma\u015f\u0131kt\u0131r. Kavramsal ustal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermek daha da karma\u015f\u0131kt\u0131r. E\u011fitimciler istenen davran\u0131\u015flar\u0131 \"\u00f6rneklemek\" zorunda kal\u0131rlar ve daha sonra bu \u00f6rneklerle donat\u0131lm\u0131\u015f olarak, \u00f6\u011frencilerin elde etti\u011fi ustal\u0131k d\u00fczeyleri hakk\u0131nda bilin\u00e7li kararlar almaktad\u0131rlar. Zamanla, e\u011fitimciler bu sanatta ilerleme kaydettiler ve \u201csosyal becerilerde\u201d bile ustal\u0131k d\u00fczeylerini ger\u00e7ekten \u00f6l\u00e7en performansa dayal\u0131 de\u011ferlendirmeler olu\u015fturmu\u015flad\u0131r. Etkili, otantik de\u011ferlendirmeler, yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmeye katk\u0131da bulunan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yenilikti; bununla birlikte, de\u011ferlendirmeler sadece ustal\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7mekten \u00e7ok daha \u00f6nemli bir rol oynar ve asl\u0131nda \u00f6\u011frenmeyi y\u00f6nlendirmektedirler.<\/p>\r\n

Kan\u0131ta dayal\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve n\u00f6robilim ilkelerine dayanan \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6\u011frenme teorisi, bireylerin kendi \u00f6\u011frenme sorumlulu\u011funu \u00fcstlendiklerinde en iyi sonu\u00e7lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00f6\u011frenme bilimi yazar\u0131 ve fahri profes\u00f6r olan Terry Doyle, okuyucular\u0131na \u015funu hat\u0131rlatmay\u0131 \u00e7ok sevmemektedir: \"\u0130\u015fi yapan \u00f6\u011frenir\". De\u011ferlendirmeler, \u00f6\u011frenenlerin i\u015fi yapmas\u0131n\u0131<\/em> sa\u011flayarak \u00f6\u011frenmeyi g\u00fc\u00e7lendirebilmektedir. \u00d6rne\u011fin, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma kurslar\u0131 olu\u015fturmak yerine, \u00f6\u011fretmenler etkili de\u011ferlendirmeler tasarlamaya, \u00f6\u011frencilere tan\u0131mlamaya ve daha sonra \u00f6\u011frencilerin kendi ba\u015far\u0131 yollar\u0131n\u0131 bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaya odaklanabilmektedir.<\/p>\r\n

Baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u015fok edici gelebilmektedir; ancak resm\u00ee olmayan \u00e7o\u011fu \u00f6\u011frenme bu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Birisi bir \u00e7im bi\u00e7me makinesi sat\u0131n al\u0131r; montaj\u0131 ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in YouTube'a bakmaktad\u0131r. Bir ba\u015fkas\u0131, antika bir otomobilin ya\u011f filtresinin nas\u0131l de\u011fi\u015ftirilece\u011fini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in internete girmektedir. Oyuncular, en sevdikleri video oyunlar\u0131nda nas\u0131l kazand\u0131klar\u0131na dair ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 payla\u015fmak i\u00e7in \u00f6zel web sitelerine sahiptir. Oturup, kaybolan \u201ck\u0131lavuzu okuma\u201d sanat\u0131n\u0131 uygulayanlar bile resm\u00ee olmayan, \u00f6z-y\u00f6netimli \u00f6\u011frenmeden yararlanmaktad\u0131r. Yani her durumda, resm\u00ee s\u0131n\u0131flar yoktur. \u00d6\u011frenenler, \u00f6\u011frenme hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in gerekti\u011fi kadar \u00e7ok veya az zaman harcayabilmektedir. Odak noktas\u0131, istenen ustal\u0131k seviyesine ula\u015fmakt\u0131r. \u00d6\u011frenme kayna\u011f\u0131n\u0131n ustal\u0131ktan daha az \u00f6nemli oldu\u011fu bu \u00f6\u011frenen merkezli yakla\u015f\u0131m, yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmeye katk\u0131da bulunan son yenili\u011fi katalize etti.<\/p>\r\n

Bu yenilik, tart\u0131\u015fmas\u0131z, \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6\u011frenme profesyonelleri i\u00e7in en devrimci olan\u0131d\u0131r: Yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmede, performans sabit hale ve zaman bir de\u011fi\u015fken haline gelmektedir. Bu, zaman\u0131n sabit oldu\u011fu geleneksel e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n tamam\u0131yla tersidir. Bu klasik modelde, \u00f6\u011frenenler aylarda yay\u0131lan programlarda g\u00fcnlerce s\u00fcren o kadar \u00e7ok derse kat\u0131l\u0131rlar ki\u2026bir\u00e7ok ABD e\u011fitim program\u0131n\u0131 destekleyen Carnegie kredi saati sistemi, bu zamana dayal\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00f6rneklemektedir. Benzer \u015fekilde, geleneksel \u00f6\u011frenim uzmanlar\u0131 \"oturum s\u00fcresi\" veya \"ileti\u015fim saatleri\" hakk\u0131nda konu\u015fmaktad\u0131r. Her durumda, sabit olan zaman, de\u011fi\u015fken olan performanst\u0131r. Baz\u0131 \u00f6\u011frenenler e\u011fitim kursu boyunca otururlar ve t\u00fcm hedeflerde ustala\u015farak '100 puan' almaktad\u0131r. E\u011fitim boyunca bu en iyi performans g\u00f6sterenlerin yan\u0131nda oturan di\u011ferleri ise pek ba\u015far\u0131l\u0131 olmamaktad\u0131r. Performans de\u011fi\u015fkendir.<\/p>\r\n\r\n

\r\n

\"image\"<\/p>\r\n\r\n<\/header>\r\n

\r\n\r\nKlasik e\u011fitim modeli, \u00f6\u011frenmeyi biraz pasif bir aray\u0131\u015f olarak konumland\u0131. \u00d6\u011frenenler, do\u011fru oldu\u011fu bilinen\/s\u00f6ylenen\/varsay\u0131lan \u015feyleri, zihinlerinde s\u0131ralayabilmek i\u00e7in, oturup dersleri dinlediler veya kitaplar\u0131 okudular.\r\n\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n \r\n

Yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmede ise t\u00fcm \u00f6\u011frenenler istenen ustal\u0131k d\u00fczeyine ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Baz\u0131lar\u0131 ilk g\u00fcn ula\u015facak. Di\u011ferleri zamana ihtiya\u00e7 duyacak. Ayr\u0131ca, bu sonu\u00e7 odakl\u0131 ortamlarda, baz\u0131 \u00f6\u011frenenler \u00f6ng\u00f6r\u00fclen m\u00fcfredata ba\u015flamadan dahi yeterlilik g\u00f6sterebilirler. Belki de daha \u00f6nceki deneyimlerdeki bilgi ve becerilerde ustala\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Kaynak ne olursa olsun, ustal\u0131k g\u00f6sterirlerse ehliyet kazan\u0131rlar ve \u00f6\u011frenimlerinde ilerlerler. Di\u011ferleri ise tam bir e\u011fitim program\u0131 gerektirecektir. Tekrar, performans<\/em> sabittir ve zaman<\/em> de\u011fi\u015fkendir.<\/p>\r\n

Yetkinlik temelli \u00f6\u011frenmenin kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na neden olan bir di\u011fer y\u00f6n\u00fc de 'yetkinlik' kavram\u0131d\u0131r. Bu terimin bir\u00e7ok farkl\u0131 yorumu vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle performansa at\u0131fta bulunur ve bilgi, beceri, yetenek, uygunluk ve benlik kavram\u0131n\u0131 kapsar. Di\u011ferleri, yetkinlikleri \u00e7ok daha dar bir \u015fekilde tan\u0131mlar ve bunlar\u0131 belirli beceriler veya belirli bilgi alanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki tan\u0131mlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, neden terim hakk\u0131nda kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmek kolayd\u0131r.<\/p>\r\n

Yetkinli\u011fin \u00f6ne \u00e7\u0131kan tan\u0131mlar\u0131ndan birka\u00e7\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\r\n\r\n